Hemoroid Evreleri

Hemoroid evreleri, özellikle iç hemoroidlerin dışarı sarkma derecesini tanımlamak için kullanılan bir sınıflandırmadır. Bu sınıflandırmada temel ölçüt hemoroidal dokunun makat dışına çıkıp çıkmadığı ve dışarı çıktıktan sonra nasıl geri döndüğüdür.

İç hemoroidler 1., 2., 3. ve 4. evre olarak değerlendirilebilir. Birinci evrede hemoroidal doku dışarı çıkmazken ilerleyen evrelerde dışarı çıkma, elle içeri itme ihtiyacı veya sürekli dışarıda kalma görülebilir.

Bu sınıflandırma hemoroid hastalığının şiddetini tek başına gösteren bir ölçüm değildir. Kanama, ağrı, dış hemoroid bileşeni ve hastanın yaşam kalitesi de tedavi planlamasında ayrıca değerlendirilir.

Hemoroid Evreleri Neye Göre Belirlenir?

Klasik hemoroid evrelemesi iç hemoroidal dokunun prolapsus yani dışarı sarkma davranışına göre yapılır.

Evre belirlenirken temel olarak şu durumlara bakılır:

• Hemoroidal doku makat dışına çıkıyor mu?

• Yalnızca dışkılama sırasında mı dışarı çıkıyor?

• Dışarı çıktıktan sonra kendiliğinden geri dönüyor mu?

• İçeri dönmesi için elle itilmesi gerekiyor mu?

• Hemoroidal doku sürekli dışarıda mı kalıyor?

• Dışarıda kalan doku içeri itilebiliyor mu?

Kanama, kaşıntı veya ağrı gibi belirtiler önemli olmakla birlikte klasik 1-4 evrelemenin temel ölçütü değildir. Evre esas olarak sarkmanın derecesine ve geri dönme biçimine göre belirlenir.

Hemoroid Kaç Evredir?

İç hemoroidler dört evrede sınıflandırılır.

Evre Hemoroidal Dokunun Davranışı Temel Özellik 1. Evre Makat dışına çıkmaz İçeride kalır 2. Evre Dışkılama sırasında çıkar Kendiliğinden geri döner 3. Evre Dışarı çıkar Elle içeri itilmesi gerekir 4. Evre Sürekli dışarıda kalabilir İçeri itilemeyebilir

Bu evreleme özellikle iç hemoroid için kullanılır.

1. Evre Hemoroid Nedir?

1. evre iç hemoroidde hemoroidal doku anal kanalın içinde kalır ve makat dışına çıkmaz.

Hasta dışarıdan herhangi bir hemoroid memesi fark etmeyebilir. Bu evrede en sık karşılaşılan şikâyetlerden biri dışkılama sırasında veya sonrasında görülen parlak kırmızı kanamadır.

1. evrede görülebilecek belirtiler:

• Parlak kırmızı rektal kanama

• Tuvalet kâğıdında veya klozette kan görülmesi

• Hafif kaşıntı veya rahatsızlık

• Makat içinde dolgunluk hissi

Komplike olmayan 1. evre iç hemoroidlerde belirgin ağrı genellikle beklenmez.

2. Evre Hemoroid Nedir?

2. evre iç hemoroidde hemoroidal doku dışkılama sırasında makat dışına doğru sarkar ancak dışkılama sonrasında kendiliğinden yeniden içeri döner.

Hasta bunu “tuvalette bir şey dışarı çıkıyor ama sonra geri giriyor” şeklinde tarif edebilir.

2. evrede:

• Dışkılama sırasında dışarı çıkan hemoroidal doku

• Kendiliğinden içeri dönme

• Parlak kırmızı kanama

• Dolgunluk hissi

• Kaşıntı veya nemlenme

• Mukus benzeri akıntı

görülebilir.

Birinci evre ile ikinci evre arasındaki temel fark, hemoroidal dokunun artık dışkılama sırasında dışarı çıkmaya başlamasıdır.

3. Evre Hemoroid Nedir?

3. evre iç hemoroidde hemoroidal doku dışarı çıkar ancak kendiliğinden geri dönmez.

Hasta dışarı çıkan dokuyu eliyle içeri itmek zorunda kalabilir. Bu özellik 3. evrenin en belirgin ayırıcı noktasıdır.

3. evrede görülebilecek yakınmalar arasında:

• Belirgin hemoroidal sarkma

• Elle içeri itme ihtiyacı

• Tekrarlayan kanama

• Akıntı ve nemlenme

• Kaşıntı ve tahriş

• Temizlikte zorlanma

• Makat çevresinde rahatsızlık

bulunabilir.

İkinci ve üçüncü evre arasındaki temel fark, dışarı çıkan hemoroidal dokunun kendiliğinden geri dönme yeteneğini kaybetmesidir.

Uygun seçilmiş bazı 3. derece iç hemoroidlerde cerrahi dışı yöntemlerin yanında hemoroidal arter ligasyonu ve mukopeksi gibi non-eksizyonel girişimler de değerlendirilebilir.

4. Evre Hemoroid Nedir?

4. evre iç hemoroidde hemoroidal doku sürekli dışarıda kalır veya içeri itilmesi mümkün olmaz.

Bu evrede prolapsus belirgindir. Dışarıda kalan dokunun sürekli tahriş olması nedeniyle:

• kanama,

• mukus benzeri akıntı,

• nemlenme,

• kaşıntı,

• temizlik zorluğu,

• rahatsızlık veya ağrı

daha belirgin hâle gelebilir.

Üçüncü ve dördüncü evre arasındaki temel fark, 3. evrede hemoroidal dokunun elle içeri itilebilmesine karşılık 4. evrede dokunun içeri döndürülememesi veya sürekli dışarıda kalmasıdır.

1., 2., 3. ve 4. Evre Hemoroid Arasındaki Fark Nedir?

Dört evre arasındaki temel fark hemoroidal dokunun makat dışına çıkma ve yeniden içeri dönme biçimidir.

Özellik 1. Evre 2. Evre 3. Evre 4. Evre Dışarı çıkma Yok Dışkılama sırasında Dışarı çıkar Sürekli dışarıda olabilir Kendiliğinden geri dönme Gerekmez Evet Hayır Hayır Elle içeri itme Gerekmez Gerekmez Gerekebilir Genellikle mümkün değildir Sarkmanın derecesi Yok Başlangıç düzeyinde Belirgin İleri

Hemoroid Belirtileri Evreye Göre Değişir mi?

Evet. Özellikle sarkmaya bağlı belirtiler iç hemoroidin evresi ilerledikçe değişebilir.

Erken evrelerde kanama ön planda olabilirken ilerleyen evrelerde:

• dışarı çıkan hemoroidal doku,

• mukus ve nemlenme,

• kaşıntı,

• temizlikte zorlanma,

• dışarıda kalan dokunun oluşturduğu rahatsızlık

daha belirgin hâle gelebilir.

Ancak evrenin yüksek olması mutlaka daha fazla kanama veya ağrı olacağı anlamına gelmez. Evreleme esas olarak prolapsusun derecesini tanımlar.

Hemoroidde kanama, ağrı, şişlik ve diğer yakınmaların özellikleri hemoroid belirtileri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Dış Hemoroidde 1., 2., 3. ve 4. Evre Olur mu?

Hayır. Klasik 1., 2., 3. ve 4. derece sınıflandırması iç hemoroidlerin prolapsusuna göre yapılır.

Dış hemoroid aynı şekilde evrelendirilmez.

Dış hemoroid değerlendirilirken daha çok:

• şişliğin büyüklüğü,

• ağrı ve hassasiyet,

• pıhtı bulunup bulunmadığı,

• cilt tahrişi,

• eşlik eden iç hemoroidal hastalık

gibi özellikler dikkate alınır.

Hemoroid Evresi Nasıl Anlaşılır?

İç hemoroidin evresi hastanın anlattığı sarkma davranışı ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek belirlenir.

Özellikle şu sorular evreyi ayırt etmeye yardımcı olur:

Soru Düşündürdüğü Evre Hemoroidal doku hiç dışarı çıkmıyor mu? 1. evre Dışkılama sırasında çıkıp kendiliğinden geri dönüyor mu? 2. evre Dışarı çıktıktan sonra elle içeri itilmesi gerekiyor mu? 3. evre Sürekli dışarıda kalıyor ve içeri itilemiyor mu? 4. evre

Bununla birlikte hastanın kendi kendine evre belirlemesi yanıltıcı olabilir. Sarkmış iç hemoroid, dış hemoroid veya anal bölgede bulunan farklı bir oluşum hasta tarafından aynı şekilde “meme” olarak tarif edilebilir.

Muayene ve gerekli durumlarda anoskopi, iç hemoroidal dokunun değerlendirilmesine yardımcı olur.

Hemoroid Evresi Tedaviyi Nasıl Etkiler?

Hemoroidin evresi tedavi seçiminde önemli bilgilerden biridir ancak tek belirleyici değildir.

Kanama miktarı, sarkmanın hastayı ne kadar etkilediği, dış hemoroid bileşeni, önceki tedaviler ve hastanın klinik özellikleri de dikkate alınır.

Evre Genel Tedavi Yaklaşımı 1. Evre Genellikle konservatif yaklaşım; devam eden semptomlarda uygun ofis tedavileri değerlendirilebilir. 2. Evre Konservatif tedaviye ek olarak uygun hastalarda ofis tipi girişimler değerlendirilebilir. 3. Evre Seçilmiş hastalarda ofis veya diğer girişimsel yöntemler kullanılabilir; belirgin prolapsusta cerrahi değerlendirme gerekebilir. 4. Evre Cerrahi tedavi daha sık gündeme gelir.

ASCRS 2024 kılavuzuna göre semptomatik 1. ve 2. derece iç hemoroidlerin çoğu ile konservatif tedaviye rağmen şikâyeti devam eden seçilmiş 3. derece hastalar ofis tipi girişimlerle tedavi edilebilir. AGA 2026 ise bant tedavisine rağmen sorun yaşayan 3. derece hastalarda cerrahi değerlendirme ve 4. derece iç hemoroidlerde cerrahi hemoroidektomi önerisini vurgulamaktadır.

Evreye ek olarak dış hemoroid varlığı ve baskın şikâyetler de hemoroid tedavisinin seçiminde önemlidir.

Tedavi seçeneklerinin ayrıntılı değerlendirilmesi ameliyatsız hemoroid tedavisi ve hemoroid ameliyatı planlanırken yapılır.

İleri Evre Hemoroid Nedir?

Günlük kullanımda “ileri evre hemoroid” ifadesi çoğunlukla belirgin prolapsusun bulunduğu 3. ve özellikle 4. derece iç hemoroidler için kullanılır.

3. evrede hemoroidal doku elle içeri itilebilirken 4. evrede doku sürekli dışarıda kalabilir ve içeri döndürülemeyebilir.

İleri prolapsus:

• temizlik güçlüğü,

• nemlenme ve akıntı,

• tahriş,

• günlük yaşamda rahatsızlık

oluşturabilir.

Ancak tedavi kararı yalnızca “3. evre” veya “4. evre” etiketine göre değil, hastanın tüm klinik bulgularına göre verilmelidir.

Hemoroid Evresi İlerler mi?

İç hemoroidal hastalığın sarkma derecesi zaman içerisinde değişebilir ve bazı hastalarda prolapsus daha belirgin hâle gelebilir.

Ancak her 1. evre hemoroidin mutlaka 2., 3. ve ardından 4. evreye ilerleyeceği söylenemez.

Kabızlık, yoğun ıkınma ve tuvalette uzun süre kalma gibi hemoroidal hastalıkla ilişkili basınç faktörlerinin azaltılması semptomların kontrolü açısından önemlidir.

Hemoroid Evresi Tedavi Sonrasında Değişebilir mi?

Tedavi sonrasında kanama, sarkma ve diğer hemoroid şikâyetlerinde gerileme sağlanabilir.

Ancak “evrenin gerilemesi” ifadesi her tedavide aynı anlama gelmez. Tedavinin amacı kullanılan yönteme göre hemoroidal dokunun küçültülmesi, prolapsusun azaltılması veya sorun oluşturan dokunun ortadan kaldırılması olabilir.

Bu nedenle tedavi başarısını yalnızca “4. evreden 2. evreye düştü” gibi bir ifadeyle değerlendirmek yerine hastanın kanama, prolapsus ve yaşam kalitesindeki değişimi birlikte değerlendirmek daha doğrudur.

Hemoroid Evreleri İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Hemoroidin hangi evrede olduğundan bağımsız olarak tekrarlayan rektal kanama değerlendirilmelidir. Çünkü makattan kanama her zaman hemoroid kaynaklı değildir.

Ayrıca:

• dışarı çıkan dokunun kendiliğinden geri dönmemesi,

• elle içeri itme gereksiniminin başlaması,

• hemoroidal dokunun sürekli dışarıda kalması,

• şiddetli veya yeni başlayan makat ağrısı,

• yoğun kanama,

• ateş veya belirgin akıntı

gibi durumlarda klinik değerlendirme gerekir.

Hemoroid evrelemesinin temel amacı hastayı yalnızca bir sayıyla sınıflandırmak değil, hemoroidal dokunun sarkma davranışını doğru tanımlayarak uygun tedavi planlamasına yardımcı olmaktır.