Proktoloji

Proktoloji; makat, anal kanal, rektumun son bölümü ve çevre dokularda ortaya çıkan hastalıkların değerlendirilmesi, tanısı ve tedavisiyle ilgilenen genel cerrahi çalışma alanıdır. Hemoroid, anal fissür, anal fistül, perianal apse ve kıl dönmesi proktoloji kapsamında sık değerlendirilen hastalıklar arasında yer alır.

Makattan kanama, dışkılama sırasında ağrı, makat çevresinde şişlik, kaşıntı veya akıntı gibi belirtiler farklı proktolojik hastalıklarda görülebilir. Bu nedenle yalnızca bir belirtiye bakılarak hastalığın hemoroid veya başka bir anorektal hastalık olduğuna karar verilmesi doğru değildir.

Proktolojik değerlendirmede temel amaç yalnızca mevcut şikâyeti azaltmak değil, şikâyetin hangi hastalıktan kaynaklandığını belirlemek ve hastalığın anatomik özelliklerine uygun tedavi seçeneğini oluşturmaktır.

Proktoloji Nedir?

Proktoloji, genel cerrahi içerisinde özellikle anal kanal, makat çevresi ve rektumun son bölümünü ilgilendiren hastalıklarla ilgilenen alandır.

Bu bölgedeki hastalıkların önemli bir bölümü iyi huyludur. Ancak dışkılama sırasında ağrı, tekrarlayan kanama, sürekli akıntı, şişlik veya kaşıntı gibi yakınmalar kişinin günlük yaşamını ve dışkılama alışkanlıklarını belirgin şekilde etkileyebilir.

Proktolojik hastalıklarda birbirine benzeyen belirtilerin bulunması tanıyı önemli hâle getirir. Örneğin makattan kanama hem hemoroid hem anal fissürde görülebilirken, ani gelişen ağrılı bir makat şişliği tromboze dış hemoroid veya perianal apse ile ilişkili olabilir.

Bu nedenle proktolojide tedavi planlamasından önce hastalığın doğru şekilde tanımlanması gerekir.

Proktoloji Hangi Hastalıklarla İlgilenir?

Proktoloji kapsamında değerlendirilen hastalıklar anal kanal, makat çevresi ve çevre dokulardaki farklı anatomik yapılardan kaynaklanabilir.

Sık karşılaşılan proktolojik hastalıkların başında hemoroid, anal fissür, anal fistül, perianal apse ve kıl dönmesi gelir.

Hemoroid

Hemoroid, anal kanal içerisinde normal olarak bulunan hemoroidal dokuların büyümesi, aşağı doğru yer değiştirmesi veya çeşitli şikâyetlere neden olmasıyla ortaya çıkan hemoroidal hastalıktır.

Yerleşim yerine göre iç ve dış hemoroidlerden söz edilebilir. İç hemoroidler anal kanalın daha üst bölümünde bulunurken dış hemoroidler makat girişinin çevresindeki bölgede gelişir.

Hemoroidde görülebilecek belirtiler arasında:

• makattan parlak kırmızı kanama,
• dışkılama sırasında dışarı çıkan doku,
• makat çevresinde şişlik,
• rahatsızlık veya dolgunluk hissi,
• bazı durumlarda ağrı ve kaşıntı

yer alabilir.

Hemoroidin belirtileri ve uygulanabilecek tedaviler hemoroidin iç veya dış olması, iç hemoroidlerde sarkmanın derecesi ve hastanın temel şikâyetine göre değişebilir.

Anal Fissür

Anal fissür, anal kanalı örten dokuda gelişen çatlak veya yırtıktır.

En karakteristik yakınmalardan biri dışkılama sırasında başlayan keskin, yanıcı veya yırtılır tarzda ağrıdır. Ağrı bazı hastalarda dışkılama tamamlandıktan sonra da devam edebilir.

Anal fissürde:

• dışkılama sırasında keskin ağrı,
• dışkılama sonrasında devam eden ağrı,
• tuvalet kâğıdında veya dışkının yüzeyinde parlak kırmızı kan

görülebilir.

Hemoroid ile anal fissürde kanama ortak bir belirti olabilse de fissürde dışkılama sırasında belirgin ağrı daha ön planda olabilir.

Anal fissürün akut veya kronik olması tedavi yaklaşımını etkileyen önemli özelliklerden biridir.

Anal Fistül

Anal fistül, anal kanal ile makat çevresindeki deri arasında anormal bir kanal oluşmasıdır.

Anal fistüllerin önemli bir bölümünde anal bezlerden başlayan enfeksiyon ve daha önce gelişmiş bir perianal apse öyküsü bulunabilir.

Anal fistülde:

• makat çevresinde tekrarlayan akıntı,
• kötü kokulu veya iltihaplı akıntı,
• tekrarlayan şişlik,
• makat çevresinde küçük bir açıklık,
• dönem dönem ağrı veya hassasiyet

görülebilir.

Anal fistül tedavisinde fistül kanalının anal sfinkter kaslarıyla ilişkisi önemlidir. Bu nedenle bütün anal fistüller aynı yöntemle tedavi edilmez.

Perianal Apse

Perianal apse, makat çevresindeki dokularda enfeksiyon sonucunda irin birikmesiyle ortaya çıkan akut bir durumdur.

En sık karşılaşılan belirtiler arasında makat çevresinde giderek artan ağrı, hassasiyet ve şişlik bulunur. Bazı hastalarda ateş, halsizlik veya genel durum bozukluğu da gelişebilir.

Perianal apse ile anal fistül birbiriyle ilişkili ancak aynı hastalık değildir. Bazı hastalarda apse boşaldıktan veya tedavi edildikten sonra anal fistül gelişebilir.

Özellikle ağrılı ve hızla büyüyen makat şişliklerinde yalnızca hemoroid düşünülmemesi bu nedenle önemlidir.

Kıl Dönmesi

Kıl dönmesi, diğer adıyla pilonidal sinüs, çoğunlukla kuyruk sokumu bölgesinde cilt altında kıl ve döküntülerin birikmesiyle ilişkili kronik inflamatuvar bir hastalıktır.

Kıl dönmesinde:

• kuyruk sokumunda küçük cilt açıklıkları,
• akıntı,
• şişlik,
• hassasiyet,
• apse gelişmesi durumunda belirgin ağrı

görülebilir.

Kıl dönmesi anal kanal hastalığı olmamasına rağmen yerleşim bölgesi ve genel cerrahi pratiği nedeniyle proktoloji kapsamında da değerlendirilebilir.

Proktolojik Hastalıklarda Hangi Belirtiler Görülür?

Proktolojik hastalıkların önemli özelliklerinden biri aynı belirtinin birden fazla hastalıkta görülebilmesidir.

Sık karşılaşılan şikâyetler arasında:

• makattan kanama,
• makatta ağrı veya yanma,
• makat çevresinde şişlik,
• ele gelen doku veya oluşum,
• makattan akıntı,
• anal kaşıntı,
• dışkılama sonrasında devam eden ağrı,
• tekrarlayan apse,
• kuyruk sokumunda şişlik veya akıntı

yer alabilir.

Ancak tek bir belirtinin bulunması belirli bir hastalığın tanısı için yeterli değildir.

Bu özellikler olası nedenler konusunda fikir verebilir ancak kesin tanının yerini tutmaz.

Makattan Kanama Her Zaman Hemoroid midir?

Hayır. Makattan kanama hemoroidin sık görülen belirtilerinden biri olmasına rağmen her rektal kanamanın hemoroide bağlı olduğu düşünülmemelidir.

Anal fissür başta olmak üzere farklı anal kanal ve bağırsak hastalıkları da kanamaya neden olabilir.

Kanamanın:

• rengi,
• miktarı,
• dışkıyla ilişkisi,
• ağrı ile birlikte olup olmadığı,
• ne kadar süredir devam ettiği,
• başka bağırsak belirtilerinin bulunup bulunmadığı

değerlendirmede önem taşıyabilir.

Özellikle tekrarlayan makattan kanamanın muayene yapılmadan yalnızca hemoroide bağlanması doğru değildir.

Makatta Ağrı Hangi Hastalıklarda Görülür?

Makatta ağrı farklı proktolojik hastalıkların ortak belirtilerinden biri olabilir. Ancak ağrının başlangıç şekli ve dışkılamayla ilişkisi ayırıcı değerlendirmede yardımcı olabilir.

Dışkılama sırasında başlayan ve sonrasında devam edebilen keskin ağrı anal fissürde daha tipiktir.

Aniden gelişen, hassas ve ağrılı makat şişliği tromboze dış hemoroid ile ilişkili olabilir.

Perianal apsede ise ağrı çoğu zaman giderek artar ve makat çevresinde hassas bir şişlik eşlik edebilir.

Anal fistülde sürekli yoğun ağrı yerine dönem dönem şişlik, akıntı ve enfeksiyon atakları görülebilir.

Bu nedenle yalnızca “makat ağrısı” ifadesiyle hastalık ayrımı yapmak mümkün değildir.

Makatta Kaşıntı Neden Olur?

Makat çevresindeki kaşıntı farklı nedenlerle ortaya çıkabilir. Hemoroid nedeniyle oluşan nemlilik veya mukus, dışkı kalıntıları, cilt tahrişi ve dermatolojik durumlar anal kaşıntıya katkıda bulunabilir.

Bazı hastalarda ise kaşıntı belirgin bir hemoroid veya başka anorektal hastalık olmadan ortaya çıkabilir. Bu tablo pruritus ani (anal kaşıntı) olarak değerlendirilir.

Kaşıntının sürekli olması durumunda yalnızca bölgeyi daha sık yıkamak veya farklı ürünler kullanmak çözüm olmayabilir. Aşırı temizlik ve tahriş edici ürünler bazı kişilerde şikâyeti artırabilir.

Makattan Akıntı Neden Olur?

Makattan veya makat çevresinden gelen akıntının özellikleri neden hakkında önemli bilgiler sağlayabilir.

Tekrarlayan, kötü kokulu veya iltihaplı akıntı anal fistül ile ilişkili olabilir. Hemoroidal hastalıkta ise özellikle sarkan iç hemoroidlerde mukus ve nemlilik görülebilir.

Makat çevresinde akıntıyla birlikte tekrarlayan şişlik veya küçük bir cilt açıklığının bulunması anal fistül açısından değerlendirme gerektirebilir.

Makattan akıntı tek başına bir hastalık değil, altında farklı nedenler bulunabilecek bir belirtidir.

Proktolojik Hastalıklar Neden Oluşur?

Proktolojik hastalıkların tamamı aynı nedenle ortaya çıkmaz. Her hastalığın gelişim mekanizması farklıdır.

Kabızlık, sert dışkılama, uzun süreli ıkınma ve uygun olmayan dışkılama alışkanlıkları özellikle hemoroid ve anal fissürle ilişkili olabilir.

Anal fistül ve perianal apsede anal kanal çevresindeki bezlerden başlayan enfeksiyonlar önemli rol oynayabilir.

Kıl dönmesinde ise kuyruk sokumu bölgesindeki anatomik yapı, sürtünme ve kılların cilt altına ilerlemesi gibi faktörler etkili olabilir.

Bu nedenle “proktolojik hastalıkların nedeni” şeklinde bütün hastalıkları açıklayan tek bir mekanizmadan söz edilemez.

Kabızlık Proktolojik Hastalıkları Etkiler mi?

Kabızlık özellikle hemoroid ve anal fissür açısından önemli bir faktördür.

Sert dışkı kişinin dışkılama sırasında daha fazla zorlanmasına ve ıkınmasına neden olabilir. Tekrarlayan ıkınma hemoroidal dokular üzerindeki basıncı artırabilir.

Anal fissürü bulunan hastalarda ise sert dışkının anal kanaldan geçişi mevcut çatlağın tekrar travmatize olmasına ve iyileşmenin zorlaşmasına katkıda bulunabilir.

Bu nedenle dışkının uygun kıvamda tutulması ve gereksiz ıkınmanın önlenmesi birçok proktolojik hastalığın tedavisinde destekleyici öneme sahiptir.

Ancak anal fistül, perianal apse veya kıl dönmesi gibi bütün proktolojik hastalıkların kabızlıktan kaynaklandığını söylemek doğru değildir.

Proktolojik Hastalıklarda Beslenme Önemli midir?

Beslenme özellikle dışkının kıvamı ve dışkılama düzeni üzerinden bazı proktolojik hastalıkların belirtilerini etkileyebilir.

Yeterli lif tüketimi ve kişinin sağlık durumuna uygun sıvı alımı dışkının aşırı sertleşmesini önlemeye yardımcı olabilir.

Beslenmenin düzenlenmesindeki amaç yalnızca daha fazla lif tüketmek değildir. Hedef, düzenli ve gereksiz zorlanma olmadan gerçekleşen bir dışkılama alışkanlığının desteklenmesidir.

Özellikle hemoroid ve anal fissürde dışkılama düzeninin korunması tedavinin önemli parçalarından biridir. Bununla birlikte beslenme düzenlemesi mevcut hastalığın her durumda tek başına ortadan kalkacağı anlamına gelmez.

Proktoloji Muayenesi Nasıl Yapılır?

Proktolojik değerlendirme hastanın şikâyetlerinin ayrıntılı olarak dinlenmesiyle başlar.

Özellikle:

• şikâyetin ne zaman başladığı,
• kanama olup olmadığı,
• ağrının dışkılamayla ilişkisi,
• şişlik veya sarkma bulunması,
• akıntı olup olmadığı,
• kabızlık ve dışkılama alışkanlıkları,
• daha önce geçirilmiş anorektal hastalıklar ve tedaviler

değerlendirilir.

Daha sonra gerekli durumlarda makat çevresi ve anal kanal fizik muayene ile incelenir.

Dış hemoroid, tromboze hemoroid, perianal apse veya bazı anal fissürler dış muayene sırasında değerlendirilebilir. Anal kanal içerisindeki yapıların görülmesi gereken durumlarda anoskopi kullanılabilir.

Anal fistül gibi anatomik yapının daha ayrıntılı değerlendirilmesi gereken hastalıklarda ise klinik duruma göre ek görüntüleme yöntemlerinden yararlanılabilir.

Her hastada aynı tetkiklerin yapılması gerekmez. Kullanılacak tanı yöntemi hastanın şikâyetine ve muayene bulgularına göre belirlenir.

Proktolojik Hastalıklar Nasıl Tedavi Edilir?

Proktolojik hastalıkların tamamında kullanılan tek bir tedavi yöntemi yoktur.

Tedavi planı:

• hastalığın türüne,
• hastalığın evresine veya sınıflandırmasına,
• anatomik özelliklerine,
• şikâyetlerin şiddetine,
• hastalığın günlük yaşama etkisine,
• daha önce uygulanan tedavilere,
• hastanın genel sağlık durumuna

göre değişebilir.

Proktolojik tedaviler hastalığa göre yaşam tarzı ve dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesi, ilaç tedavileri, girişimsel işlemler ve cerrahi uygulamaları içerebilir.

Örneğin hemoroidde uygun hastalarda lastik bant ligasyonu, skleroterapi, infrared koagülasyon veya farklı girişimsel ve cerrahi yöntemler değerlendirilirken; anal fistülün tedavisinde fistül kanalının anal sfinkter kaslarıyla ilişkisi ön plana çıkar.

Anal fissürde akut veya kronik hastalık ayrımı tedavi planını etkilerken, perianal apse ve kıl dönmesinde hastalığın yaygınlığı ve enfeksiyonun özellikleri dikkate alınır.

Bu nedenle proktolojide temel yaklaşım belirli bir yöntemi bütün hastalara uygulamak değil, doğru hastalık için uygun tedaviyi seçmektir.

Proktolojik Hastalıklarda Ameliyatsız Tedavi Mümkün müdür?

Bazı proktolojik hastalıklarda cerrahi dışı veya doku çıkarılmadan uygulanan tedavi seçenekleri kullanılabilir. Ancak “ameliyatsız tedavi” bütün proktolojik hastalıkları kapsayan tek bir yöntem değildir.

Örneğin uygun hemoroid hastalarında konservatif yaklaşımlar veya farklı girişimsel yöntemler değerlendirilebilir. Bununla birlikte ileri sarkma, belirgin dış hemoroid bileşeni veya farklı anatomik özelliklerin bulunduğu hastalarda cerrahi tedavi gerekebilir.

Benzer şekilde anal fissürün erken dönemindeki tedavi yaklaşımı ile kronik fissürün tedavisi aynı olmayabilir. Anal fistül ve apse gibi hastalıklarda ise enfeksiyonun ve anatomik kanalın özellikleri farklı tedaviler gerektirebilir.

Bu nedenle tedavinin “ameliyatlı mı ameliyatsız mı?” olduğu sorusundan önce hangi hastalığın ve hangi klinik durumun tedavi edildiği belirlenmelidir.

Proktolojik Hastalıklar Tekrarlar mı?

Bazı proktolojik hastalıklar tedaviden sonra tekrar ortaya çıkabilir.

Tekrarlama ihtimali:

• hastalığın türüne,
• başlangıçtaki yaygınlığına,
• uygulanan tedavi yöntemine,
• anatomik özelliklere,
• dışkılama alışkanlıklarına,
• hastalığa katkıda bulunan faktörlerin devam edip etmemesine

göre değişebilir.

Örneğin hemoroidde uzun süreli ıkınma ve kabızlığın devam etmesi hemoroidal şikâyetlerin yeniden ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir. Anal fissürde sert dışkılama mevcut bölgenin yeniden travmatize olmasına neden olabilir.

Anal fistül ve kıl dönmesi gibi hastalıklarda ise tekrar riskini belirleyen faktörler hastalığın anatomik yapısıyla daha yakından ilişkilidir.

Ne Zaman Proktoloji Muayenesi Gerekir?

Makat ve çevresinde ortaya çıkan her geçici yakınma ciddi bir hastalık anlamına gelmez. Ancak bazı belirtilerin devam etmesi veya tekrarlaması durumunda nedeninin değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle:

• tekrarlayan makattan kanama,
• dışkılama sırasında devam eden veya şiddetli ağrı,
• makat çevresinde yeni gelişen şişlik,
• ele gelen veya dışarı çıkan doku,
• sürekli ya da tekrarlayan akıntı,
• tekrarlayan apse,
• uzun süren anal kaşıntı,
• dışkılama alışkanlığında belirgin ve kalıcı değişiklik

bulunması durumunda muayene yapılması uygun olabilir.

Özellikle makattan kanamanın muayene yapılmadan otomatik olarak hemoroide bağlanmaması önem taşır.

Proktolojik Hastalıklar Günlük Yaşamı Nasıl Etkiler?

Proktolojik hastalıkların önemli bir bölümü yaşamı doğrudan tehdit eden durumlar olmamasına rağmen kişinin günlük yaşam kalitesini belirgin ölçüde etkileyebilir.

Dışkılama korkusu, uzun süre oturamama, ağrı, kaşıntı, akıntı veya sürekli tuvalet kontrolü ihtiyacı iş ve sosyal yaşamı zorlaştırabilir.

Bazı kişiler utanma, mahremiyet kaygısı veya muayeneden çekinme nedeniyle doktora başvurmayı geciktirebilir. Ancak özellikle tekrarlayan veya kronikleşen şikâyetlerde gecikme hastalığın değerlendirilmesini ve tedavi sürecini zorlaştırabilir.

Bu nedenle proktolojik değerlendirmede hastanın mahremiyetinin korunması kadar şikâyetin zamanında ve doğru şekilde tanımlanması da önemlidir.

Proktoloji Hakkında Sık Sorulan Sorular

Proktoloji hangi bölüme bağlıdır?

Proktolojik hastalıkların tanı, takip ve cerrahi tedavileri genel cerrahi uzmanlık alanı içerisinde değerlendirilir. Proktoloji alanında çalışan genel cerrahi uzmanları hemoroid, anal fissür, anal fistül, perianal apse ve benzeri anorektal hastalıklarla ilgilenebilir.

Makatta ağrı varsa hangi doktora gidilir?

Makat ve anal kanal bölgesindeki ağrıların değerlendirilmesi için genel cerrahi uzmanına başvurulabilir. Ağrının nedeni anal fissür, tromboze hemoroid, perianal apse veya farklı bir anorektal hastalık olabilir.

Makattan kan gelmesi hemoroid belirtisi midir?

Hemoroidde parlak kırmızı makattan kanama görülebilir. Ancak her makattan kanama hemoroid değildir. Anal fissür ve farklı bağırsak hastalıkları da kanamaya neden olabileceği için tekrarlayan kanamanın nedeni değerlendirilmelidir.

Hemoroid ile anal fissür nasıl ayırt edilir?

Hemoroidde kanama, sarkma veya makat çevresinde şişlik ön planda olabilir. Anal fissürde ise özellikle dışkılama sırasında başlayan keskin ve yırtılır tarzda ağrı daha karakteristiktir. Ancak belirtiler birbirine benzeyebileceği için kesin ayrım muayeneyle yapılır.

Makatta şişlik her zaman hemoroid midir?

Hayır. Makat çevresindeki şişlik dış hemoroid veya tromboze hemoroidle ilişkili olabileceği gibi perianal apse gibi farklı durumlarda da görülebilir.

Makatta şişlik özellikle ağrı, kızarıklık, ateş veya akıntıyla birlikteyse nedeninin değerlendirilmesi önemlidir.

Makattan akıntı hemoroid nedeniyle olabilir mi?

Sarkan iç hemoroidlerde mukus ve nemlilik görülebilir. Ancak kötü kokulu veya iltihaplı tekrarlayan akıntı anal fistül gibi farklı hastalıklarla ilişkili olabilir.

Proktoloji muayenesi ağrılı mıdır?

Muayenenin kapsamı hastanın şikâyetine göre değişir. Özellikle aktif anal fissür veya apse gibi ağrılı durumlarda muayene hastanın hassasiyeti dikkate alınarak yapılır. Her hastada bütün muayene ve inceleme yöntemlerinin uygulanması gerekmez.

Proktolojik hastalıklarda her zaman ameliyat gerekir mi?

Hayır. Tedavi hastalığın türüne ve klinik özelliklerine göre değişir. Bazı hastalıklarda yaşam tarzı düzenlemeleri, ilaçlar veya girişimsel yöntemler yeterli olabilirken bazı durumlarda cerrahi tedavi gerekebilir.