Pruritus Ani (Anal Kaşıntı) Nedir?

Pruritus ani, makat girişinde ve makat çevresindeki ciltte ortaya çıkan kaşıntıyı tanımlayan tıbbi terimdir. Kaşıntı dönemsel olabileceği gibi sürekli hâle gelebilir ve bazı kişilerde özellikle dışkılama sonrasında veya gece saatlerinde daha belirgin hissedilebilir.

Anal kaşıntıya yanma, hassasiyet, kızarıklık, nemlilik veya makat çevresinde tahriş eşlik edebilir.

Pruritus ani tek başına belirli bir hastalığın adı değildir. Anal bölgedeki cilt tahrişi, dışkı veya nem teması, dermatolojik hastalıklar, enfeksiyonlar ve bazı anorektal hastalıklar kaşıntıya neden olabilir. Bazı kişilerde ise ayrıntılı değerlendirmeye rağmen belirgin bir neden saptanamayabilir.

Pruritus Ani Nedir?

Pruritus ani, anal ve perianal bölgede kaşıma ihtiyacına yol açan rahatsız edici bir duyudur.

Kaşıntının önemli özelliklerinden biri kendi kendini sürdürebilen bir döngü oluşturabilmesidir. Kaşınan bölge tekrar tekrar kaşındığında cilt yüzeyi zarar görebilir. Ciltteki tahriş arttıkça kaşıntı daha belirgin hâle gelir ve böylece kaşıntı-kaşıma döngüsü gelişebilir.

Bu nedenle uzun süren anal kaşıntıda yalnızca semptomu geçici olarak bastırmak yerine kaşıntıyı başlatan veya devam ettiren faktörlerin belirlenmesi önemlidir.

Primer ve Sekonder Pruritus Ani Arasındaki Fark Nedir?

Anal kaşıntı nedenine göre genel olarak iki grupta değerlendirilebilir.

Tür Temel Özellik Primer / idiopatik pruritus ani Değerlendirmeye rağmen belirgin bir altta yatan neden saptanamaz Sekonder pruritus ani Kaşıntıya neden olan dermatolojik, enfeksiyöz, anorektal veya başka bir durum belirlenebilir

Bu ayrım tedavi açısından önemlidir. Sekonder pruritus anide yalnızca kaşıntıyı azaltmak yeterli olmayabilir; altta yatan nedenin de tedavi edilmesi gerekir.

Anal Kaşıntı Belirtileri Nelerdir?

Anal kaşıntının temel belirtisi makat çevresinde kaşıma ihtiyacı oluşturan rahatsızlık hissidir.

Buna:

• makat çevresinde yanma,

• kızarıklık,

• cilt hassasiyeti,

• nemlilik veya ıslaklık hissi,

• dışkılama sonrasında artan tahriş,

• kaşımaya bağlı yüzeysel cilt hasarı,

• sızlama veya rahatsızlık hissi

eşlik edebilir.

Kaşıntının yanında kanama, belirgin ağrı, sürekli akıntı veya ele gelen şişlik bulunması altta yatan farklı bir anorektal hastalık olasılığını artırabilir.

Anal Kaşıntı Neden Olur?

Anal kaşıntının tek bir nedeni yoktur.

Başlıca neden grupları şunlardır:

Neden Grubu Örnekler Cilt tahrişi Dışkı kalıntısı, nem, terleme, aşırı temizlik Dermatolojik hastalıklar Kontakt dermatit, egzama, psoriasis Enfeksiyonlar Bazı mantar, bakteriyel veya paraziter enfeksiyonlar Anorektal hastalıklar Hemoroid, anal fissür, anal fistül ve dışkı sızıntısına yol açabilen durumlar İdiopatik Belirgin nedenin saptanamadığı pruritus ani

Dışkı ve Nem Anal Kaşıntıya Neden Olabilir mi?

Evet. Makat çevresindeki cildin küçük miktarlardaki dışkı, mukus veya sürekli nemle temas etmesi cilt bariyerini bozarak kaşıntıya neden olabilir.

Özellikle:

• sık dışkılama,

• ishal,

• çok yumuşak dışkı,

• dışkı sızıntısı,

• anal bölgedeki sürekli nemlilik

tahrişi artırabilir.

Kaşıntıya sürekli ıslaklık veya iç çamaşırında lekelenme eşlik ediyorsa makattan akıntı oluşturan nedenler de değerlendirilmelidir.

Fazla Temizlik Makat Kaşıntısı Yapar mı?

Evet. Anal kaşıntı yaşayan kişiler bazen bölgenin yeterince temiz olmadığını düşünerek daha sık ve daha güçlü temizlik yapabilir.

Ancak hem yetersiz temizlik hem de aşırı temizlik anal cildi tahriş edebilir.

Özellikle:

• sık sabun kullanımı,

• parfümlü ıslak mendiller,

• sert şekilde ovalama,

• alkollü veya parfümlü ürünler,

• gereksiz antiseptik kullanımı

cildin koruyucu bariyerini bozabilir.

Kaşıntı nedeniyle daha fazla temizlik yapılması ve bunun daha fazla tahrişe yol açması pruritus anide sık görülen kaşıntı-kaşıma-tahriş döngüsünü sürdürebilir.

Cilt Hastalıkları Anal Kaşıntıya Neden Olabilir mi?

Evet. Makat çevresindeki deri de vücudun diğer bölgeleri gibi dermatolojik hastalıklardan etkilenebilir.

Kontakt dermatit, egzama ve psoriasis gibi hastalıklar anal bölgede:

• kaşıntı,

• kızarıklık,

• pullanma,

• yanma,

• ciltte kalınlaşma veya hassasiyet

oluşturabilir.

Kaşıntı anal açıklığın dışına yayılıyorsa veya belirgin cilt lezyonları bulunuyorsa dermatolojik nedenlerin değerlendirilmesi önem kazanır.

Enfeksiyonlar ve Kıl Kurdu Anal Kaşıntı Yapar mı?

Bazı enfeksiyonlar ve parazitler anal kaşıntıyla ilişkili olabilir.

Enterobius vermicularis, yaygın adıyla kıl kurdu, özellikle gece belirginleşebilen anal kaşıntının olası nedenlerinden biridir.

Ancak gece kaşıntısı tek başına kıl kurdu tanısı koydurmaz.

Benzer şekilde anal bölgede kızarıklık bulunması da her zaman mantar enfeksiyonu anlamına gelmez. Farklı cilt ve anorektal hastalıklar benzer görünüm oluşturabileceğinden tedavi neden belirlendikten sonra planlanmalıdır.

Hemoroid Anal Kaşıntı Yapar mı?

Evet. Hemoroid bazı kişilerde anal kaşıntıya katkıda bulunabilir; ancak her anal kaşıntı hemoroid değildir.

Özellikle dışarı sarkan iç hemoroidal dokular mukus veya küçük miktardaki dışkı kalıntılarının makat çevresinde birikmesini kolaylaştırabilir. Sürekli nem ve irritasyon sonucunda kaşıntı gelişebilir.

Hemoroidde kaşıntının yanında parlak kırmızı kanama, dışkılama sırasında dışarı çıkan doku veya makat çevresinde dolgunluk gibi başka belirtiler de bulunabilir.

Anal Fissür Anal Kaşıntı Yapar mı?

Anal fissür bazı kişilerde anal kaşıntı ve irritasyona eşlik edebilir.

Ancak fissürde daha karakteristik belirti dışkılama sırasında başlayan keskin veya yanıcı ağrıdır. Parlak kırmızı kanama da görülebilir.

Bu nedenle kaşıntıya özellikle dışkılama sırasında belirgin ağrı eşlik ediyorsa anal fissür olasılığı değerlendirilmelidir.

Anal Fistül Anal Kaşıntıya Neden Olabilir mi?

Evet. Anal fistülde dış açıklıktan gelen sıvı veya akıntının makat çevresindeki ciltle sürekli temas etmesi tahriş ve kaşıntıya neden olabilir.

Kaşıntıyla birlikte:

• tekrarlayan akıntı,

• iç çamaşırında lekelenme,

• zaman zaman şişip boşalan bir alan,

• daha önce geçirilmiş perianal apse

öyküsü varsa anal fistül açısından değerlendirme gerekebilir.

Gece Makat Kaşıntısı Neden Olur?

Makat kaşıntısının geceleri daha belirgin hissedilmesinin tek bir nedeni yoktur.

Gün içerisinde dikkatin başka uyaranlara yönelmesi nedeniyle hafif kaşıntı daha az fark edilebilir. Gece sıcaklık ve terleme nedeniyle bölgedeki nemin artması da mevcut irritasyonu belirginleştirebilir.

Kıl kurdu gece artan anal kaşıntının olası nedenlerinden biridir; ancak gece kaşınması tek başına parazit enfeksiyonu anlamına gelmez.

Anal Kaşıntı Nasıl Geçer?

Anal kaşıntının tedavisi altta yatan nedene göre değişir.

İlk yaklaşım genellikle cilt tahrişini azaltmak ve kaşıntı-kaşıma döngüsünü kırmaktır.

Genel olarak:

• anal bölge nazik biçimde temizlenmeli,

• sert ovalamadan kaçınılmalı,

• bölge temizlendikten sonra kuru tutulmalı,

• parfümlü ve tahriş edici ürünler kullanılmamalı,

• kaşımaktan mümkün olduğunca kaçınılmalı,

• dışkı kıvamı ve bağırsak alışkanlıkları düzenlenmeli,

• sürekli nem veya dışkı sızıntısı varsa nedeni araştırılmalıdır.

Sekonder pruritus anide hemoroid, dermatolojik hastalık, enfeksiyon veya başka bir neden belirlenmişse tedavinin bu nedene yönelik planlanması gerekir.

Anal Bölge Nasıl Temizlenmelidir?

Anal kaşıntıda amaç bölgeyi mümkün olduğunca fazla temizlemek değil, cildi tahriş etmeden temiz ve kuru tutmaktır.

Dışkılama sonrasında bölge nazikçe temizlenebilir ve ovalamak yerine tampon hareketlerle kurulanabilir.

Parfümlü sabunlar, deodorantlar, kokulu ıslak mendiller ve tahriş edici antiseptikler kaşıntıyı artırabilir.

NHS de anal kaşıntıda bölgenin nazik şekilde temizlenmesini, kuru tutulmasını ve parfümlü ürünlerden kaçınılmasını önermektedir.

Anal Kaşıntı İçin Krem Kullanılır mı?

Anal kaşıntıda krem seçimi kaşıntının nedenine göre değişir.

Tahrişe bağlı pruritus ani, dermatolojik hastalık, mantar enfeksiyonu veya hemoroide bağlı kaşıntı aynı şekilde tedavi edilmez.

Bu nedenle farklı kremleri kontrolsüz biçimde peş peşe kullanmak uygun değildir.

Özellikle steroid içeren kremler uzun süre kontrolsüz kullanılmamalıdır. NHS, anal kaşıntı için kullanılan steroidli kremlerin genellikle bir haftadan uzun süre kullanılmamasını önerir; daha uzun kullanım cilt tahrişini artırabilir.

Bir ürün kullanıldıktan sonra kaşıntı belirgin biçimde artıyorsa ürün bırakılmalı ve neden yeniden değerlendirilmelidir.

Anal Kaşıntı Nasıl Teşhis Edilir?

Pruritus ani değerlendirmesinde hastanın öyküsü ve anal bölgenin fizik muayenesi temel basamaklardır.

Özellikle:

• kaşıntının ne kadar süredir bulunduğu,

• sürekli mi dönemsel mi olduğu,

• gece veya dışkılama sonrasında artıp artmadığı,

• dışkının kıvamı,

• ishal veya kabızlık bulunması,

• dışkı veya mukus sızıntısı,

• kullanılan temizlik ve cilt ürünleri,

• kanama, ağrı, akıntı veya şişlik gibi eşlik eden belirtiler

değerlendirilir.

Muayenede perianal ciltte tahriş, kızarıklık, kalınlaşma, çatlak, akıntı veya farklı bir lezyon bulunup bulunmadığı incelenebilir.

Gerekli durumlarda anal kanalın değerlendirilmesi için anoskopi yapılabilir. Hastanın klinik bulgularına göre enfeksiyon, dermatolojik hastalık veya farklı bir neden açısından ek incelemeler de gerekebilir.

Anal Kaşıntı Kendiliğinden Geçer mi?

Anal kaşıntının kendiliğinden geçip geçmemesi nedenine bağlıdır.

Terleme, geçici dışkı değişiklikleri, aşırı temizlik veya kısa süreli cilt irritasyonuna bağlı hafif kaşıntı tetikleyici ortadan kalktığında azalabilir.

Ancak sürekli tekrarlayan kaşıntı, devam eden nemlilik, akıntı, kanama, ağrı veya makat çevresinde şişlikle birlikteyse altta yatan nedenin araştırılması gerekir.

Anal Kaşıntıyı Artıran Faktörler Nelerdir?

Kaşıntıyı başlatan neden ile kaşıntının devam etmesine yol açan faktör aynı olmayabilir.

Anal kaşıntıyı artırabilecek durumlar arasında:

• bölgenin sürekli nemli kalması,

• aşırı terleme,

• ishal ve sık dışkılama,

• dışkı kalıntılarının ciltle teması,

• sert biçimde silme,

• aşırı sabun kullanımı,

• parfümlü ıslak mendiller,

• sürekli kaşıma,

• dar ve hava almayan kıyafetler

yer alabilir.

Bazı kişiler belirli yiyeceklerin ardından yakınmalarının arttığını fark edebilir. Ancak herkese uygulanabilecek tek bir “anal kaşıntı diyeti” bulunmaz. Gereksiz ve kapsamlı gıda kısıtlamaları yerine kişide yakınmayı tekrar tekrar artıran etkenlerin belirlenmesi daha uygundur.

Anal Kaşıntı ile Makat Yanması Aynı Şey midir?

Hayır. Anal kaşıntı ve yanma birlikte görülebilse de aynı semptom değildir.

Kaşıntı kaşıma ihtiyacı oluşturan bir hisken yanma daha çok sıcaklık, sızlama veya tahriş hissi şeklinde tarif edilir.

Her ikisi de cilt irritasyonunda birlikte görülebilir. Ancak özellikle dışkılama sırasında başlayan ve sonrasında devam eden belirgin yanma veya ağrıda anal fissür gibi başka nedenler de düşünülmelidir.

Anal Kaşıntı ile Kanama Birlikte Olabilir mi?

Yoğun ve tekrarlayan kaşıma cilt üzerinde küçük yüzeysel yaralanmalara neden olarak çok az kanamaya yol açabilir.

Ancak makattan gelen kanın otomatik olarak kaşımaya bağlı olduğu düşünülmemelidir.

Tekrarlayan, dışkıyla ilişkili veya miktarı artan rektal kanamanın nedeni ayrıca değerlendirilmelidir.

Anal Kaşıntı Bulaşıcı mıdır?

Pruritus ani kendi başına bulaşıcı değildir. Çünkü pruritus ani bir enfeksiyon adı değil, anal bölgede kaşıntıyı tanımlayan semptomdur.

Ancak altta yatan neden enfeksiyon veya parazit ise bu hastalığın kendi bulaşma özellikleri olabilir.

Örneğin kıl kurdu bulaşabilirken hemoroid, anal fissür veya tahrişe bağlı kaşıntı bulaşıcı değildir.

Anal Kaşıntı Tekrarlar mı?

Anal kaşıntı, kaşıntıyı oluşturan veya sürdüren faktörler devam ederse tekrarlayabilir.

Özellikle dışkı sızıntısı, kronik ishal, sürekli nemlilik, yanlış temizlik alışkanlıkları veya tedavi edilmemiş anorektal hastalıklar tekrarlayan kaşıntıya neden olabilir.

Kaşıntı-kaşıma döngüsü de cilt bariyerinin yeniden bozulmasına ve belirtilerin devam etmesine yol açabilir.

Anal Kaşıntı İçin Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Kısa süreli ve hafif anal kaşıntı her zaman ciddi bir hastalığa işaret etmez. Ancak uzun süren veya başka belirtilerle birlikte bulunan anal kaşıntı değerlendirilmelidir.

Özellikle:

• kaşıntının geçmemesi veya sürekli tekrarlaması,

• günlük yaşamı veya uykuyu belirgin biçimde etkilemesi,

• makattan kan gelmesi,

• belirgin anal ağrı,

• tekrarlayan akıntı veya dışkı sızıntısı,

• makat çevresinde yeni bir şişlik veya kitle,

• iyileşmeyen yara veya belirgin cilt değişikliği,

• bağırsak alışkanlıklarında açıklanamayan yeni değişiklik

varsa muayene gerekir.

Kaşıntıya makat çevresinde ele gelen bir oluşum eşlik ediyorsa bunun doğrudan hemoroid olduğu varsayılmamalıdır. Makatta şişlik farklı anorektal nedenlere bağlı gelişebilir.

Pruritus anide temel amaç yalnızca kaşıntıyı geçici olarak bastırmak değil; anal cildi tahrişten korumak, kaşıntı-kaşıma döngüsünü kırmak ve varsa altta yatan nedeni belirleyerek tedavi etmektir.