Pruritus Ani (Anal Kaşıntı) Nedir?

Pruritus ani (anal kaşıntı), makat girişinde ve çevresindeki deride kaşınma ihtiyacı oluşturan bir belirtidir. Bazen kısa süreli bir tahrişle ortaya çıkar; bazen de haftalarca süren, özellikle gece veya dışkılama sonrasında artan bir yakınmaya dönüşür. Kaşıntıya yanma, kızarıklık, nemlilik ya da ciltte hassasiyet eşlik edebilir.

Anal kaşıntıyı tek başına hemoroid veya mantar enfeksiyonu olarak değerlendirmek doğru değildir. Sürekli nem, dışkı sızıntısı, yanlış temizlik alışkanlıkları, egzama, bazı enfeksiyonlar ve anorektal hastalıklar benzer şikâyetler oluşturabilir. Tedavide önceliğimiz kaşıntıyı geçici olarak bastırmak değil, cildi tahriş eden etkeni belirlemek ve tekrarlamasını önlemektir.

Pruritus Ani Nedir?

Pruritus ani, anal ve perianal deride hissedilen kaşıntının tıbbi adıdır; başlı başına tek bir hastalık tanısı değildir. Bölgede kaşıma ihtiyacına yol açan his, kısa süren bir cilt reaksiyonundan kaynaklanabileceği gibi altta yatan bir hastalığın işareti de olabilir.

Kaşımak kısa süreli rahatlama sağlayabilir. Ancak tekrarlayan kaşıma, derinin koruyucu tabakasını zedeleyerek daha fazla tahrişe yol açar. Böylece kaşıntı–kaşıma döngüsü oluşur ve başlangıçtaki neden ortadan kalksa bile şikâyetler devam edebilir.

Primer ve sekonder anal kaşıntı arasındaki fark

Makat Kaşıntısının Belirtileri Nelerdir?

Temel yakınma makat çevresinde kaşınma ihtiyacıdır. Buna ciltte kızarıklık, yanma, ıslaklık hissi, hassasiyet, silme sırasında acıma veya tekrarlayan kaşımaya bağlı yüzeysel yaralar eşlik edebilir. Uzun süren olgularda deride kalınlaşma ve renk değişiklikleri görülebilir.

Kaşıntıya makattan kanama, sürekli akıntı, belirgin ağrı, ele gelen kitle veya iyileşmeyen bir yara eşlik ediyorsa yalnızca tahriş düşünülmemelidir. Bu bulgular anal kanal veya çevresindeki başka bir hastalığın araştırılmasını gerektirebilir.

Anal Kaşıntı Neden Olur?

Anal bölge derisi, dışkı ve mukus temasıyla, terleme ve sürtünmeyle kolayca tahriş olabilir. Bunun yanında cilt hastalıkları, parazitler, bazı enfeksiyonlar ve makat hastalıkları da kaşıntıya yol açabilir. Her hastada tek bir neden bulunması gerekmez; örneğin dışkı sızıntısı ile aşırı temizleme alışkanlığı aynı anda cildi etkileyebilir.

Dışkı sızıntısı ve sürekli nemin etkisi

Makat çevresinde uzun süre kalan az miktarda dışkı, mukus veya nem cildin koruyucu yapısını bozabilir. Sık ishal, tam temizlenememe veya hafif dışkı sızıntısı yaşayan kişilerde kaşıntı özellikle dışkılamadan sonra artabilir. İç çamaşırında düzenli lekelenme ve tekrarlayan ıslaklık varsa makattan akıntının olası nedenleri de değerlendirilmelidir; her akıntının dışkı sızıntısı olduğu varsayılmamalıdır.

Aşırı temizliğin cilde verdiği zarar

Kaşıntı yaşayan kişiler bazen daha sık sabun veya ıslak mendil kullanarak sorunu çözmeye çalışır. Oysa sert biçimde silmek, parfümlü ürünler ve gereksiz antiseptikler cildin koruyucu bariyerini zayıflatabilir. Böylece temizlik amacıyla yapılan işlem kaşıntıyı artırır.

Egzama, kontakt dermatit ve enfeksiyonlar

Perianal deride egzama, kontakt dermatit ve sedef hastalığı kaşıntı, yanma ve kızarıklık oluşturabilir. Bazı mantar ve bakteriyel enfeksiyonlar da benzer bulgularla seyredebilir. Ancak ciltte kızarıklık görülmesi tek başına mantar tanısı koydurmaz. Özellikle uzun süren veya tekrarlayan kaşıntıda gelişigüzel mantar ya da kortizon kremi kullanmak yerine derinin muayene edilmesi gerekir.

Hemoroid Makat Kaşıntısı Yapar mı?

Hemoroidal hastalık bazı kişilerde kaşıntıya neden olabilir. Özellikle dışarı sarkan iç hemoroidal dokular mukus ve nemin makat çevresinde birikmesini kolaylaştırabilir. Buna temizlik güçlüğü ve cilt tahrişi de eklendiğinde kaşıntı artabilir.

Bununla birlikte yalnızca kaşıntı olması hemoroidal hastalık tanısı için yeterli değildir. Hemoroidde dışkılama sırasında parlak kırmızı kanama, sarkma veya dolgunluk da görülebilir; bu bulguların bulunmaması ise başka kaşıntı nedenlerini araştırma gereğini ortadan kaldırmaz.

Anal Fissür ve Anal Fistül Kaşıntıya Neden Olabilir mi?

Anal fissür, yani makat çatlağı, ciltte tahriş ve kaşıntıya eşlik edebilir. Ancak özellikle dışkılama sırasında başlayan, sonrasında da sürebilen keskin veya yırtılır tarzda ağrı fissür açısından daha karakteristiktir.

Anal fistülde ise dış açıklıktan gelen akıntı deriyi sürekli ıslatarak kaşıntı oluşturabilir. Daha önce apse geçirilmesi, zaman zaman şişip boşalan bir alan ve tekrarlayan irinli akıntı öyküsü fistülü düşündürebilir. Sürekli irinli akıntıyı basit hemoroidal nemlenme olarak kabul etmek doğru değildir.

Gece Makat Kaşıntısı Neden Artar?

Gece kaşıntısının artması tek bir hastalığa özgü değildir. Terleme, sıcaklık ve gün içindeki uyaranların azalması mevcut kaşıntının daha belirgin fark edilmesine yol açabilir. Enterobius vermicularis (kıl kurdu) enfeksiyonunda da özellikle gece anal kaşıntı görülebilir; ancak bu belirti tek başına parazit tanısı koydurmaz. Çocuklarda veya evde başka kişilerde benzer belirtiler varsa hekimin uygun gördüğü test ve tedavi değerlendirilmelidir.

Anal Kaşıntı Nasıl Geçer?

Kaşıntının hafifletilmesinde ilk adım anal cildi korumaktır. Fakat tedavi yalnızca temizlik önerilerinden ibaret değildir; dışkı sızıntısı, dermatit, hemoroid veya enfeksiyon gibi saptanan nedenin de ele alınması gerekir.

• Bölge dışkılama sonrasında nazikçe temizlenmeli; sert ovalama ve sık sabun kullanımından kaçınılmalıdır.

• Temizlikten sonra cilt sürtmeden, tampon hareketlerle kurulanmalıdır.

• Parfümlü ıslak mendil, deodorant, gereksiz antiseptik ve tahriş oluşturan ürünler kullanılmamalıdır.

• Terlemeyi ve sürtünmeyi azaltan, hava alan iç çamaşırları tercih edilebilir.

• Kabızlık veya ishal varsa dışkılama düzeninin bozulma nedeni değerlendirilmelidir.

• Kaşımak cilt hasarını artırabileceğinden kaşıntı–kaşıma döngüsünü kırmaya çalışılmalıdır.

Anal kaşıntı için krem kullanılabilir mi?

Ciltte tahrişin ön planda olduğu seçilmiş hastalarda hekimin uygun gördüğü koruyucu bariyer ürünler kullanılabilir. Ancak her kaşıntıda kortizon, mantar ilacı veya antibiyotik içeren krem gerekli değildir. Özellikle steroid içeren anal bölge kremleri uzun süre kontrolsüz kullanılmamalıdır; bazı düşük güçlü preparatlar için önerilen kullanım süresi genellikle bir haftayı aşmaz. İyileşmeyen veya kremle kötüleşen yakınmalar yeniden değerlendirilmelidir.

Beslenme değişikliği kaşıntıya yardımcı olur mu?

İshal ya da dışkı sızıntısı bulunan kişilerde dışkı kıvamının düzenlenmesi cilt temasını azaltabilir. Belirli yiyeceklerden sonra yakınmaları sürekli artan kişiler bu ilişkiyi gözlemleyebilir; ancak herkese uygulanacak bir yasaklı yiyecek listesi yoktur. Beslenme düzeni, dışkı alışkanlığına ve kişinin sağlık durumuna göre değerlendirilmelidir.

Anal Kaşıntı Nasıl Teşhis Edilir?

Muayenede kaşıntının ne zaman başladığını, gece veya dışkılama sonrasında artıp artmadığını, kullanılan temizlik ürünlerini, ishal ve kabızlığı, dışkı sızıntısını ve eşlik eden kanama ya da ağrıyı sorgularız. Ardından anal ve perianal deride kızarıklık, çatlak, tahriş, kalınlaşma, akıntı veya olağan dışı bir lezyon bulunup bulunmadığına bakarız.

Gerektiğinde parmakla rektal muayene ve anoskopiyle anal kanalın iç kısmı değerlendirilir. Kaşıntıya belirgin deri değişikliği eşlik ediyorsa dermatolojik inceleme; şüpheli enfeksiyon veya parazit bulguları varsa buna yönelik testler gerekebilir. İyileşmeyen, atipik veya şüpheli cilt lezyonlarında biyopsi gibi ileri değerlendirmeler de gündeme gelebilir. Bu işlemler her hastada rutin olarak gerekli değildir.

Anal Kaşıntı Ne Zaman Ciddi Bir Soruna İşaret Edebilir?

Çoğu anal kaşıntının nedeni ciddi bir hastalık değildir. Ancak kaşıntının uzun sürmesi, tekrarlaması veya başka belirtilerle birlikte olması değerlendirmeyi gerektirir. Özellikle makattan kanama, irinli akıntı, ilerleyen ağrı, yeni bir kitle, iyileşmeyen yara veya bağırsak alışkanlığında açıklanamayan değişiklik varsa yalnızca krem kullanarak beklemek uygun değildir.

Makattan gelen kanamanın hemoroide veya kaşımaya bağlı olduğu muayene olmadan varsayılmamalıdır. Ateşle birlikte hızla artan makat ağrısı ve şişlik ise apse gibi acil değerlendirme gerektiren bir durumu düşündürebilir.

Anal Kaşıntı Tekrarlar mı?

Kaşıntıyı oluşturan neden devam ederse şikâyetler tekrarlayabilir. Dışkı veya mukus sızıntısı, yanlış temizlik alışkanlığı, kronik ishal, uzun süren dermatit ve sürekli kaşıma bu durumu kolaylaştırabilir. Tedavinin başarısını yalnızca ilk günlerdeki rahatlamayla değil, ciltte tahrişin düzelmesi ve altta yatan sorunun kontrol altına alınmasıyla değerlendiririz.

Pruritus Ani (Anal Kaşıntı) Hakkında Sık Sorulan Sorular

Pruritus ani ile makat kaşıntısı aynı şey midir?

Evet. Pruritus ani, makat çevresindeki kaşıntının tıbbi adıdır; tek başına belirli bir hastalık tanısı değildir.

Her makat kaşıntısı hemoroid belirtisi midir?

Hayır. Nem, dışkı teması, egzama, enfeksiyonlar ve farklı anorektal sorunlar da kaşıntı oluşturabilir.

Gece artan anal kaşıntı kıl kurdu olduğu anlamına mı gelir?

Hayır. Kıl kurdu olası nedenlerden biridir; gece kaşınması tek başına tanı koydurmaz.

Anal kaşıntı bulaşıcı mıdır?

Kaşıntı bir belirti olduğu için kendi başına bulaşıcı değildir. Ancak altta yatan bazı parazit veya enfeksiyonlar bulaşıcı olabilir.

Anal bölgeyi sabunla sık yıkamak iyi gelir mi?

Hayır. Özellikle sık sabun kullanmak, sert ovalamak ve parfümlü ürünlerle temizlik yapmak tahrişi artırabilir.

Islak mendil makat kaşıntısı yapar mı?

Özellikle parfümlü veya tahriş edici içerikli mendiller bazı kişilerde kontakt dermatit ve kaşıntıyı artırabilir.

Anal kaşıntıda kortizonlu krem kullanılabilir mi?

Uygun durumlarda kısa süreli önerilebilir; ancak neden belirlenmeden ve uzun süre kontrolsüz kullanılmamalıdır. Bazı ürünler enfeksiyonları kötüleştirebilir.

Makat kaşıntısı mantar enfeksiyonu mudur?

Her zaman değil. Mantar enfeksiyonları nedenlerden biri olabilir fakat kızarıklık ve kaşıntı farklı hastalıklarda da görülür.

Anal kaşıntı ile akıntı birlikte olur mu?

Evet. Dışkı sızıntısı, mukus veya fistüle bağlı akıntı cildi tahriş edebilir; sürekli akıntının nedeni değerlendirilmelidir.

Anal kaşıntı kanamaya neden olabilir mi?

Şiddetli kaşıma yüzeysel cilt yaralanması ve az miktarda kanamaya neden olabilir. Rektal kanamanın tek nedeninin kaşıma olduğu varsayılmamalıdır.

Pruritus ani kendiliğinden geçer mi?

Geçici tahrişe bağlı hafif yakınmalar tetikleyici ortadan kalkınca azalabilir. Sürekli veya tekrarlayan kaşıntıda muayene gerekir.

Makat kaşıntısı için hangi doktora gidilir?

Genel cerrahi veya proktoloji değerlendirmesi anal ve anorektal nedenlerin araştırılmasına yardımcı olur. Gerekirse dermatoloji veya ilgili diğer branşlara yönlendirme yapılabilir.

Kaynaklar

1. NHS. Itchy bottom (anal itching).

2. NHS. Hydrocortisone for piles and itchy bottom.

3. American Society of Colon and Rectal Surgeons (ASCRS). Pruritis Ani.