Anal Fissür
Anal fissür, makat kanalının çıkış bölümünü örten hassas dokuda meydana gelen küçük bir yırtık veya çatlak olarak tanımlanır. Halk arasında makat çatlağı olarak da bilinen bu durum özellikle dışkılama sırasında başlayan keskin ağrı ve tuvalet sonrasında devam edebilen yanma hissiyle kendini gösterebilir.
Anal fissür her yaş grubunda görülebilmekle birlikte sert dışkılama, kabızlık ve dışkılama sırasında aşırı ıkınma makat çevresindeki dokunun zorlanmasına neden olabilir. Oluşan çatlağa anal sfinkter kasındaki spazmın eşlik etmesi bazı hastalarda iyileşmenin zorlaşmasına yol açabilir.
Anal fissürün değerlendirilmesinde yalnızca çatlağın bulunması değil; şikâyetlerin ne kadar süredir devam ettiği, ağrının karakteri, dışkılama alışkanlıkları ve eşlik eden anorektal hastalıklar birlikte değerlendirilir.
Anal Fissür Nedir?
Anal fissür, anal kanalın dış bölümündeki anoderm adı verilen hassas dokuda meydana gelen doğrusal bir yırtıktır. En sık makatın arka orta hattında görülür.
Dışkının sert veya büyük olması sırasında dokunun gerilmesi fissürün oluşmasına zemin hazırlayabilir. Çatlak oluştuktan sonra dışkılama sırasında bölgenin yeniden gerilmesi ağrının tekrar etmesine ve iyileşmenin gecikmesine neden olabilir.
Anal fissürü yalnızca yüzeysel bir cilt yarası olarak değerlendirmek doğru değildir. Özellikle bazı hastalarda ağrı ile birlikte iç anal sfinkter kasında gelişen spazm, bölgedeki gerilimi artırarak bir ağrı-spazm döngüsü oluşturabilir.
Anal Fissür Belirtileri Nelerdir?
Anal fissürün en karakteristik yakınması dışkılama sırasında ortaya çıkan ağrıdır. Hastalar bu ağrıyı bazen kesilme, yırtılma veya cam kesiğine benzer keskin bir ağrı şeklinde tarif edebilir.
Ağrı yalnızca dışkılama sırasında görülmeyebilir. Tuvalet sonrasında başlayan yanma veya zonklama dakikalarca, bazı kişilerde daha uzun süre devam edebilir.
Anal fissürde görülebilen başlıca belirtiler şunlardır:
dışkılama sırasında keskin makat ağrısı,
dışkılama sonrasında devam eden yanma veya ağrı,
tuvalet kâğıdında görülebilen parlak kırmızı kan,
dışkının yüzeyinde az miktarda kan,
makat çevresinde hassasiyet,
dışkılama korkusu,
anal sfinkter kasında spazm.
Anal fissürde kanama genellikle az miktarda ve parlak kırmızı renktedir. Bununla birlikte makattan gelen her kanamanın anal fissüre bağlanmaması gerekir. Hemoroid başta olmak üzere farklı anorektal ve bağırsak hastalıkları da kanamaya neden olabilir.
Ağrının dışkılama ile ilişkisi, kanamanın özellikleri ve eşlik eden sfinkter spazmı gibi bulgular, Anal Fissür Belirtileri değerlendirmesinde birlikte ele alınmalıdır.
Anal Fissür Neden Olur?
Anal fissür çoğunlukla anal kanalın mekanik olarak zorlanması sonucunda gelişir. Sert ve hacimli dışkının anal kanaldan geçmesi sırasında hassas dokunun aşırı gerilmesi küçük bir yırtık oluşturabilir.
Bu nedenle kabızlık anal fissürle yakından ilişkili faktörlerden biridir. Ancak fissür yalnızca kabızlığı bulunan kişilerde ortaya çıkmaz.
Uzun süren ishal ve sık dışkılama da anal kanalın tahriş olmasına ve fissür gelişimine katkıda bulunabilir.
Anal fissür oluşumuyla ilişkili olabilecek faktörler arasında:
kabızlık,
sert ve büyük dışkı,
aşırı ıkınma,
uzun süreli ishal,
dışkılama düzenindeki bozukluklar,
doğum sırasında anal bölgenin zorlanması
yer alabilir.
Bazı fissürlerin alışılmış bölgenin dışında veya birden fazla bölgede görülmesi durumunda Crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalıkları veya farklı sistemik hastalıkların da değerlendirilmesi gerekebilir.
Akut ve Kronik Anal Fissür Arasındaki Fark Nedir?
Anal fissürler klinik değerlendirmede genel olarak akut ve kronik olarak sınıflandırılabilir. Buradaki ayrım yalnızca çatlağın görünümüne değil, şikâyetlerin süresine ve muayene bulgularına göre yapılır.
Yeni gelişmiş fissürler genellikle akut anal fissür olarak değerlendirilir. Bu dönemde çatlak daha yüzeysel olabilir ve dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesiyle iyileşme ihtimali daha yüksek olabilir.
Uzun süredir devam eden fissürlerde ise yaranın kenarlarında kalınlaşma ve bölgede kronik değişiklikler gelişebilir. Kronik fissürlerde anal sfinkter kasındaki yüksek tonus ve spazm tedavi planlamasında daha önemli hale gelebilir.
Farklı kaynaklarda kronik fissür için kullanılan süre sınırı değişebilmekle birlikte yaklaşık 6 haftadan uzun süren fissürler sıklıkla kronik olarak değerlendirilir.
Anal Fissür Nasıl Teşhis Edilir?
Anal fissür tanısı çoğu zaman hastanın şikâyetlerinin dinlenmesi ve makat bölgesinin dikkatli şekilde değerlendirilmesiyle konulabilir.
Muayenede fissürün:
bulunduğu bölge,
görünümü,
ne kadar süredir mevcut olabileceği,
çevre dokulardaki değişiklikler
değerlendirilir.
Şiddetli ağrı bulunan hastalarda muayenenin kapsamı hastanın toleransına göre planlanabilir. Bazı durumlarda ileri değerlendirme gerekebilir. NHS de tanıda öncelikle belirtilerin sorgulanması ve anal bölgenin incelenmesini, tanının belirsiz veya muayenenin çok ağrılı olduğu bazı durumlarda ileri değerlendirmeyi belirtmektedir.
Fissürün alışılmadık bir bölgede bulunması, birden fazla fissür görülmesi veya eşlik eden farklı belirtilerin bulunması durumunda diğer hastalıkların dışlanması önem kazanır.
Anal Fissür Hemoroidden Nasıl Ayrılır?
Anal fissür ile hemoroid hastalar tarafından sık karıştırılır. Bunun temel nedeni her iki hastalığın da makat bölgesinde ağrı veya kanama oluşturabilmesidir.
Ancak iki hastalık aynı değildir.
Özellik Anal Fissür Hemoroid Temel problem Anal kanalda çatlak Hemoroidal damar yastıkçıklarının büyümesi Ağrı Özellikle dışkılama sırasında belirgin olabilir Hastalığın tipine ve evresine göre değişir Kanama Genellikle parlak kırmızı ve az miktarda Parlak kırmızı kanama görülebilir Dışarı çıkan doku Tipik değildir İç hemoroidlerde prolapsus olabilir Anal spazm Özellikle kronik fissürde görülebilir Temel mekanizma değildir
Sadece belirtilere bakarak kesin ayrım yapmak her zaman mümkün olmayabilir. Özellikle tekrarlayan kanama veya uzun süren makat ağrısında muayene ile değerlendirme önemlidir.
Anal fissürde dışkılama ile belirginleşen keskin ağrı ve anal spazm ön plandayken, hemoroidde kanama, şişlik veya prolapsus gibi farklı bulgular görülebilir; bu ayrım Anal Fissür ile Hemoroid Arasındaki Farklar kapsamında daha net değerlendirilebilir.
Anal Fissür Tedavisi Nasıl Planlanır?
Anal fissür tedavisinde herkes için aynı yöntem uygulanmaz. Tedavinin planlanmasında fissürün akut veya kronik olması, şikâyetlerin süresi, anal sfinkter kasındaki spazm ve daha önce uygulanan tedaviler birlikte değerlendirilir.
Tedavinin temel amaçlarından biri dışkılama sırasında anal kanala uygulanan travmayı azaltmak ve yaranın iyileşebileceği koşulları oluşturmaktır.
Özellikle akut fissürlerde dışkının yumuşatılması, yeterli lif ve sıvı tüketimi ve dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesi tedavinin önemli parçalarıdır. Güncel klinik kılavuzlar da akut anal fissürlerde başlangıç yaklaşımı olarak konservatif yöntemleri desteklemektedir.
Tedavi genel olarak şu basamaklardan oluşabilir:
dışkılama alışkanlıklarının düzenlenmesi,
kabızlığın kontrol edilmesi,
lokal veya medikal tedavilerin değerlendirilmesi,
kronik veya dirençli fissürlerde ileri tedavi seçeneklerinin değerlendirilmesi.
Akut ve kronik fissür ayrımı, sfinkter spazmının varlığı ve önceki tedavilere verilen yanıt, Anal Fissür Tedavisi planlamasında belirleyici unsurlar arasında yer alır.
Dışkının Yumuşak Tutulması
Sert dışkı fissürün oluşmasına katkıda bulunabileceği gibi mevcut çatlağın her dışkılamada yeniden zorlanmasına da neden olabilir.
Bu nedenle tedavinin temel hedeflerinden biri dışkının düzenli ve yumuşak olmasını sağlamaktır.
Günlük beslenmede yeterli lif bulunması, sıvı tüketiminin kişinin ihtiyacına göre düzenlenmesi ve tuvalet ihtiyacının uzun süre ertelenmemesi yardımcı olabilir.
Konservatif tedavinin özellikle yeni gelişmiş fissürlerde önemli bir yeri bulunmaktadır.
Ilık Oturma Banyosu Faydalı Olabilir mi?
Ilık suyla yapılan oturma banyoları bazı hastalarda makat çevresindeki rahatsızlık hissinin azalmasına ve anal kasların gevşemesine yardımcı olabilir.
Ancak oturma banyosu tek başına kronik fissürün temel nedenlerini ortadan kaldıran bir tedavi olarak görülmemelidir.
Beslenme ve dışkılama düzeninin düzeltilmesiyle birlikte destekleyici yaklaşım olarak değerlendirilebilir.
Anal Fissür Krem ve İlaçları
Anal fissürde kullanılan bazı lokal ilaçların amacı anal sfinkter kasındaki tonusu azaltmak ve fissürün iyileşebileceği ortamı oluşturmaktır.
Topikal nitratlar ve bazı kalsiyum kanal blokerleri kronik anal fissür tedavisinde değerlendirilebilen ilaç seçenekleri arasındadır. Tedavi seçimi hastanın klinik durumuna ve olası yan etkilere göre hekim tarafından yapılmalıdır.
Örneğin nitrat içeren preparatlarda baş ağrısı gibi yan etkiler görülebilir. Bu nedenle internet üzerinden görülen bir kremi hekime danışmadan kullanmak doğru bir yaklaşım değildir.
Cerrahi Tedavi Ne Zaman Değerlendirilir?
Konservatif ve medikal tedavilere rağmen iyileşmeyen kronik anal fissürlerde cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Cerrahi tedavide temel amaçlardan biri anal sfinkter üzerindeki aşırı basıncı azaltarak fissürün iyileşmesine olanak sağlamaktır.
Bununla birlikte anal sfinkter dışkı kontrolünde önemli bir role sahip olduğu için cerrahi karar hastanın yaşı, sfinkter fonksiyonları, doğum öyküsü, daha önce geçirilen anorektal ameliyatlar ve mevcut klinik bulgular dikkate alınarak verilmelidir.
Güncel ASCRS kılavuzu kronik anal fissürlerde cerrahi seçeneklerin yüksek iyileşme oranlarına sahip olabileceğini ancak hasta seçiminin ve olası kontinans risklerinin dikkate alınması gerektiğini vurgulamaktadır.
Cerrahi gereksinim; fissürün kronikleşmesi, konservatif tedavilere yanıt alınamaması ve sfinkter fonksiyonları birlikte değerlendirilerek Anal Fissür Cerrahi Tedavisi açısından belirlenir.
Anal Fissür Kendiliğinden Geçer mi?
Yeni gelişmiş bazı anal fissürler dışkılama düzeninin sağlanması ve bölgenin tekrar travmatize olmasının önlenmesiyle iyileşebilir.
NHS kaynakları da birçok fissürün kendiliğinden veya başlangıç tedavileriyle düzelebileceğini belirtmektedir.
Ancak ağrının azalması fissürün tamamen iyileştiği anlamına gelmeyebilir. Kabızlık tekrar başladığında aynı bölge yeniden açılabilir.
Özellikle şikâyetlerin haftalar boyunca devam etmesi veya sık tekrarlaması kronik anal fissür açısından değerlendirme gerektirebilir.
Yeni gelişen fissürlerde iyileşme mümkün olsa da şikâyetlerin uzaması veya tekrarlaması, Anal Fissür Kendiliğinden Geçer mi? açısından kronikleşme olasılığının ayrıca değerlendirilmesini gerektirir.
Anal Fissür Tekrarlar mı?
Anal fissür iyileştikten sonra yeniden oluşabilir. Özellikle sert dışkılama ve kabızlık gibi hazırlayıcı faktörlerin devam etmesi çatlağın tekrar açılmasına yol açabilir.
Bu nedenle tedavinin yalnızca mevcut fissürü iyileştirmeye odaklanması yeterli olmayabilir.
Uzun vadede:
düzenli dışkılama alışkanlığının korunması,
dışkının aşırı sertleşmesinin önlenmesi,
yeterli lif tüketilmesi,
gereksiz ıkınmadan kaçınılması
tekrarlama riskini azaltmaya yardımcı olabilir.
Kabızlık, sert dışkılama ve ıkınma gibi hazırlayıcı faktörlerin devam etmesi, Anal Fissür Tekrarlar mı? açısından nüks riskini belirleyen temel etkenler arasındadır.
Anal Fissür Tedavi Edilmezse Ne Olur?
Her anal fissür ilerleyerek ciddi bir hastalığa dönüşmez. Ancak iyileşmeyen akut fissür zaman içinde kronik hale gelebilir.
Kronikleşmeyle birlikte dışkılama ağrısı devam edebilir ve hastanın tuvalete gitmekten kaçınmasına neden olabilir. Dışkılamanın ertelenmesi dışkının daha sert hale gelmesine, bu da fissürün tekrar zorlanmasına yol açabilir.
Böylece:
ağrı → dışkılamayı erteleme → sert dışkı → yeniden travma → daha fazla ağrı
şeklinde bir döngü ortaya çıkabilir.
Bu nedenle uzun süren fissür belirtilerinin yalnızca ağrı kesiciler veya geçici yöntemlerle bastırılması yerine nedenin değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşım olur.
Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
Makat bölgesindeki her ağrı veya kanama anal fissürden kaynaklanmaz.
Özellikle:
tekrarlayan makat kanaması,
giderek artan ağrı,
haftalar boyunca iyileşmeyen şikâyetler,
makat çevresinde şişlik,
akıntı veya ateş,
alışılmadık bölgede yara,
dışkılama alışkanlığında belirgin değişiklik
bulunması durumunda değerlendirme yapılmalıdır.
Anal apse, anal fistül, hemoroid ve bazı bağırsak hastalıkları anal fissüre benzeyen yakınmalara yol açabilir. Bu nedenle özellikle uzun süre devam eden belirtilerde yalnızca kişinin kendi gözlemine dayanarak tanı konulmamalıdır.
Anal Fissür Hakkında Sık Sorulan Sorular
Anal fissür ile makat çatlağı aynı şey mi?
Evet. Anal fissür halk arasında genellikle makat çatlağı olarak adlandırılır. Anal kanalın hassas yüzeyinde meydana gelen küçük bir yırtığı ifade eder.
Anal fissürün en belirgin belirtisi nedir?
En karakteristik yakınma dışkılama sırasında oluşan keskin ağrı ve dışkılama sonrasında devam edebilen yanma veya ağrıdır.
Anal fissür kanama yapar mı?
Evet. Tuvalet kâğıdında veya dışkının yüzeyinde az miktarda parlak kırmızı kan görülebilir. Ancak makattan gelen her kanama fissür kaynaklı değildir.
Anal fissür neden sürekli tekrarlar?
Kabızlık, sert dışkı ve dışkılama sırasında aşırı ıkınma devam ediyorsa iyileşmiş bölge yeniden zorlanabilir. Kronik fissürlerde anal sfinkter spazmı da iyileşme sürecini etkileyebilir.
Anal fissür kabızlıktan olur mu?
Kabızlık en önemli hazırlayıcı faktörlerden biridir. Sert dışkının anal kanaldan geçerken dokuyu germesi fissür gelişimine yol açabilir.
İshal anal fissüre neden olabilir mi?
Evet. Uzun süreli veya sık ishal anal bölgenin tekrar tekrar tahriş olmasına neden olarak fissür gelişimine katkıda bulunabilir.
Anal fissür kendiliğinden iyileşebilir mi?
Yeni gelişmiş bazı fissürler dışkı düzeninin sağlanması ve konservatif önlemlerle iyileşebilir. Uzun süren veya sık tekrarlayan fissürlerde ise farklı tedavilere ihtiyaç duyulabilir.
Anal fissür ameliyat gerektirir mi?
Her anal fissür için ameliyat gerekli değildir. Cerrahi yöntemler daha çok uygun konservatif ve medikal tedavilere rağmen iyileşmeyen seçilmiş kronik fissürlerde değerlendirilir.
Anal fissür ile hemoroid aynı hastalık mı?
Hayır. Anal fissür anal kanal dokusundaki çatlak, hemoroid ise hemoroidal dokuların büyümesi veya yer değiştirmesiyle ilişkili farklı bir anorektal hastalıktır.
Anal fissürde ağrı neden tuvaletten sonra devam eder?
Anal fissür bazı hastalarda iç anal sfinkter kasında spazma yol açabilir. Bu kasılma nedeniyle ağrı dışkılama sona erdikten sonra da devam edebilir.
Anal fissür kronikleşir mi?
Evet. Haftalar boyunca iyileşmeyen fissürlerde kronik değişiklikler gelişebilir. Klinik kaynaklarda yaklaşık altı haftadan uzun süren fissürler sıklıkla kronik fissür olarak tanımlanmaktadır.
Anal fissür tanısı için kolonoskopi gerekir mi?
Tipik anal fissür çoğu zaman öykü ve fizik muayene ile değerlendirilebilir. Kolonoskopi her hastada rutin olarak gerekli değildir. Ancak kanamanın kaynağı belirsizse, belirtiler tipik değilse veya başka bağırsak hastalıklarından şüpheleniliyorsa ek incelemeler planlanabilir.
Anal fissür tedavisinde en önemli nokta nedir?
Tedavi yalnızca mevcut çatlağa değil, çatlağın oluşmasına veya tekrar açılmasına yol açan faktörlere de yönelmelidir. Dışkının yumuşak tutulması, kabızlığın kontrol edilmesi ve anal sfinkter spazmının gerektiğinde değerlendirilmesi tedavi planının önemli parçalarıdır.
