Hemoroid Tanısı Nasıl Konur?

Hemoroid tanısı yalnızca hastanın şikâyetlerine bakılarak konmaz. Makattan kanama, şişlik, sarkma, kaşıntı veya ağrı hemoroidde görülebilse de aynı belirtiler farklı anal ve bağırsak hastalıklarında da ortaya çıkabilir.

Tanıda ilk adım, kanama ve ağrının ne zaman başladığını, dışkılama alışkanlıklarını ve dışarı çıkan dokunun olup olmadığını öğrenmektir. Ardından anal bölge incelenir; uygun hastalarda parmakla rektal muayene ve anoskopi yapılabilir. Özellikle kanamanın kaynağı araştırılırken yalnızca hemoroid bulunduğunu görmek yeterli değildir.

İç hemoroidlerin yerleşimi ve sarkma özellikleri muayene ile değerlendirilirken, dokuların normal anatomik yapısını ve hastalığa dönüşme sürecini bilmek de önemlidir. Hemoroidal yastıkçıkların büyümesi ve sarkması her zaman aynı belirtiyi oluşturmaz; kanama, ağrı ve dışarı çıkan doku ayrı ayrı sorgulanmalıdır.

Hemoroid Muayenesinde Nelere Bakılır?

Hemoroid değerlendirmesi genellikle hastanın öyküsünün alınmasıyla başlar.

Muayene öncesinde şu bilgiler önemlidir:

• şikâyetlerin ne kadar süredir bulunduğu,

• makattan kanama olup olmadığı,

• kanamanın dışkılamayla ilişkisi,

• dışkılama sırasında dışarı çıkan bir doku bulunup bulunmadığı,

• şişliğin sürekli mi dönemsel mi olduğu,

• ağrının karakteri ve ne zaman ortaya çıktığı,

• kabızlık veya ishal bulunması,

• dışkılama sırasında ıkınma alışkanlığı,

• daha önce hemoroid veya başka anorektal hastalık tedavisi uygulanıp uygulanmadığı.

Bu sorular, muayenenin nasıl ilerleyeceğini belirler. Örneğin ağrısız parlak kırmızı kanama iç hemoroid olasılığını düşündürürken, dışkılama sırasında başlayan keskin ağrı anal fissüre; aniden gelişen sert ve çok ağrılı şişlik tromboze dış hemoroide işaret edebilir. Ancak hiçbir belirti tek başına kesin tanı sağlamaz.

Hemoroid Sadece Belirtilere Bakarak Anlaşılır mı?

Hayır. Belirtiler hemoroidi düşündürebilir ancak tek başına kesin tanı koydurmaz.

Örneğin:

Bu nedenle daha önce hemoroid tanısı almış bir kişide bile yeni gelişen bütün belirtilerin otomatik olarak hemoroide bağlanması doğru değildir.

Dış Hemoroid Nasıl Teşhis Edilir?

Makat çevresindeki deri altında yerleşen dış hemoroidlerde şişlik ve hassasiyet dışarıdan yapılan incelemede görülebilir. Ancak ele gelen her şişlik hemoroid değildir; cilt katlantısı, apse veya başka bir lezyon da benzer yakınmalara neden olabilir.

Muayenede:

• makat çevresindeki şişlikler,

• cilt katlantıları,

• tromboze dış hemoroid,

• ciltte tahriş,

• anal fissür,

• akıntı veya başka bir anal lezyon

araştırılabilir.

Tromboze dış hemoroidde makat kenarında aniden ortaya çıkan, hassas ve genellikle belirgin ağrı oluşturan şişlik muayenede fark edilebilir.

Ancak makat kenarında ele gelen her oluşum dış hemoroid değildir. Anal cilt katlantıları, apseler ve başka perianal lezyonlar da benzer şekilde fark edilebilir.

İç Hemoroid Nasıl Teşhis Edilir?

Anal kanalın iç kısmında yerleşen iç hemoroidler dışarıdan bakıldığında görülmeyebilir. Özellikle sarkma bulunmayan ancak parlak kırmızı kanama tarif eden bir hastada anoskopi, kanamanın olası kaynağını değerlendirmeye yardımcı olur.

Özellikle erken evre iç hemoroidlerin değerlendirilmesinde anal kanalın iç kısmının görülmesi gerekebilir.

İç hemoroid tanısında:

• şikâyetlerin değerlendirilmesi,

• anal bölgenin dış muayenesi,

• gerektiğinde parmakla rektal muayene,

• anoskopi

birlikte kullanılabilir.

İç hemoroidde yalnızca dokunun varlığı değil; kanama, prolapsus ve dışkılama sırasında dışarı çıkıp çıkmadığı gibi özellikler de değerlendirilir.

Parmakla Rektal Muayene Nedir?

Parmakla rektal muayene, eldiven ve kayganlaştırıcı kullanılarak anal kanal ile rektumun alt bölümünün parmakla değerlendirilmesidir.

Bu muayenede:

• anal kanalın hassasiyeti,

• sfinkter kaslarının durumu,

• ele gelen kitle veya anormal oluşumlar,

• kan bulunup bulunmadığı,

• anal kanal içerisindeki bazı değişiklikler

değerlendirilebilir.

Ancak parmakla rektal muayene iç hemoroidlerin tamamını doğrudan göstermek için tek başına yeterli değildir. Bu nedenle gerekli durumlarda anoskopi ile anal kanalın doğrudan görülmesi önem kazanır.

Anoskopi Nedir?

Anoskopi, kısa ve ışık sağlayan bir alet yardımıyla anal kanalın ve alt rektumun iç yüzeyinin görülmesidir. Özellikle iç hemoroidal yastıkçıkların yerleşimi, kanama bulguları ve eşlik eden anal kanal hastalıkları değerlendirilebilir. İşlem çoğu hastada poliklinik şartlarında, genel anestezi olmadan yapılabilir.

Hemoroid değerlendirmesinde özellikle iç hemoroidlerin:

• yerleşiminin,

• büyüklüğünün,

• kanama eğiliminin,

• prolapsusla ilişkisinin

değerlendirilmesine yardımcı olabilir.

Anoskopi aynı zamanda belirtilerin hemoroid dışında anal kanaldaki başka bir sorundan kaynaklanıp kaynaklanmadığının değerlendirilmesini de kolaylaştırabilir.

Anoskopi hemoroidal anatomiyi değerlendirmede yararlı olsa da her hastada aynı şekilde uygulanması zorunlu değildir. Şiddetli ağrı, aktif fissür veya muayeneyi güçleştiren diğer durumlarda işlemin zamanı ve biçimi klinik duruma göre düzenlenir.

Anoskopi Ağrılı mıdır?

Anoskopi çoğu hastada kısa süreli bir muayene olarak uygulanabilir ve genellikle genel anestezi gerektirmez.

Anal bölgede ileri derecede hassasiyet varsa muayeneyi zorlayarak sürdürmek yerine ağrının nedeni ve güvenli değerlendirme yöntemi belirlenmelidir. Özellikle şiddetli ağrının özellikleri, hemoroide bağlı ağrı ile diğer anal ağrı nedenlerinin ayrılmasında önemlidir.

İşlem sırasında anal bölgede basınç veya dışkılama ihtiyacına benzer bir his oluşabilir.

Ancak aktif anal fissür, belirgin tromboz veya şiddetli anal ağrı bulunan kişilerde muayene daha hassas olabilir. Böyle durumlarda değerlendirme hastanın klinik durumuna göre uyarlanabilir.

Hemoroid Evresi Nasıl Belirlenir?

1, 2, 3 ve 4. evre sınıflaması iç hemoroidlerin dışarı doğru sarkma derecesini tanımlamak için kullanılır.

Bu sınıflama dış hemoroidler için kullanılmaz.

Dışarı çıkan dokunun kendiliğinden geri dönmesi veya elle içeri itilmesi gerekmesi, iç hemoroidin sarkma derecesinin belirlenmesinde önemlidir. Bununla birlikte evreleme yalnızca iç hemoroidlere uygulanır ve tek başına tedavi kararını belirlemez.

Hemoroid Tanısı İçin Kolonoskopi Gerekir mi?

Her hemoroid şüphesinde kolonoskopi yapılması gerekmez.

Hemoroid çoğu zaman öykü, anal bölgenin muayenesi ve gerektiğinde anoskopi ile değerlendirilebilir.

Kolonoskopi ise anal kanalın ötesinde rektum ve kalın bağırsağın tamamının değerlendirilmesini sağlayan farklı bir incelemedir.

Kanamanın yalnızca hemoroide bağlanmaması gerekir. Parlak kırmızı rektal kanama hemoroidde görülebilse de polipler, inflamatuvar hastalıklar ve kolorektal kanser gibi başka nedenlerden de kaynaklanabilir. Kaynağı açıklanamayan veya risk bulguları bulunan hastalarda inceleme anal bölgenin ötesine genişletilir.

Hemoroidde Kolonoskopi Hangi Durumlarda İstenebilir?

Kolonoskopi kararı yalnızca hemoroid bulunup bulunmamasına göre verilmez.

Değerlendirme özellikle şu durumlarda genişletilebilir:

• rektal kanamanın kaynağının açıklanamaması,

• kanamanın hemoroid için tipik görünmemesi,

• bağırsak alışkanlığında yeni ve kalıcı değişiklik bulunması,

• açıklanamayan kilo kaybı,

• kansızlık saptanması,

• ailesel veya kişisel kolorektal hastalık riskinin bulunması,

• kişinin kolorektal kanser taraması açısından değerlendirilmesi gereken yaş veya risk grubunda olması.

Bu nedenle “hemoroid görüldü, başka incelemeye gerek yok” yaklaşımı özellikle açıklanamayan rektal kanamada doğru olmayabilir.

Hemoroid Kan Testinde Çıkar mı?

Hemoroidin kendisini gösteren özel bir kan testi yoktur.

Hemoroid tanısı esas olarak klinik değerlendirme ve muayene ile konur.

Ancak uzun süren veya tekrarlayan belirgin kanama bulunan hastalarda kan kaybının kansızlığa yol açıp açmadığını değerlendirmek amacıyla kan testleri istenebilir.

Bu nedenle kan testi hemoroidi teşhis etmekten çok kanamanın vücut üzerindeki etkisini veya başka klinik durumları değerlendirmek amacıyla kullanılabilir.

Hemoroid Ultrason veya MR ile Anlaşılır mı?

Standart hemoroid tanısında ultrason veya MR rutin olarak gerekli değildir.

Hemoroid çoğunlukla fizik muayene ve anal kanalın doğrudan değerlendirilmesiyle tanınabilir.

MR gibi görüntüleme yöntemleri daha çok anal fistül, kompleks perianal hastalıklar veya hemoroid dışında farklı bir patolojiden şüphelenilen durumlarda gündeme gelebilir.

Bu nedenle yalnızca hemoroid şüphesi bulunması rutin olarak MR çekilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Hemoroid ile Anal Fissür Nasıl Ayırt Edilir?

Hemoroid ve anal fissür bazı ortak belirtiler oluşturabilir. Her ikisinde de dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı kan görülebilir.

Dışkılama sırasında başlayan keskin, yırtılır tarzda ve bazen dışkılama sonrasında da süren ağrı anal fissür açısından daha karakteristiktir. Komplike olmayan iç hemoroidde ise ağrısız kanama veya sarkma daha fazla dikkat çeker.

Dışkılama sırasında sert dışkı ve kuvvetli ıkınma yakınmaları artırabilir. Tanı değerlendirmesinde kabızlık öyküsünün sorgulanması bu nedenle önem taşır; uygun hastalarda lif ve sıvı alımının düzenlenmesi ilk basamak yaklaşımın parçasıdır.

Komplike olmayan iç hemoroidde ise kanama veya sarkma belirgin olabilirken şiddetli keskin ağrı tipik değildir.

Kesin ayrım yalnızca belirtilere dayanmak yerine anal bölgenin muayenesiyle yapılmalıdır.

Hemoroid ile Perianal Apse Nasıl Ayırt Edilir?

Hemoroid ile perianal apse özellikle makat çevresindeki ağrılı şişlik nedeniyle karıştırılabilir.

Perianal apsede:

• giderek artan zonklayıcı ağrı,

• hassas ve sıcak şişlik,

• kızarıklık,

• ateş veya genel durum bozukluğu

daha ön planda olabilir.

Makat kenarında birden ortaya çıkan, sert ve belirgin ağrılı şişlik tromboze dış hemoroidi düşündürebilir. Buna karşılık giderek artan zonklayıcı ağrı, kızarıklık veya ateş, apse açısından gecikmeden değerlendirme gerektirir.

Hemoroid ile Anal Fistül Nasıl Ayırt Edilir?

Anal fistülde en önemli ipuçlarından biri makat çevresinde tekrarlayan veya sürekli akıntıdır.

İç çamaşırında lekelenme, daha önce geçirilmiş perianal apse veya zaman zaman şişip boşalan bir alan bulunması fistül açısından önem taşıyabilir.

Hemoroidde mukus ve nemlenme görülebilse de sürekli irinli akıntı tipik bir hemoroid bulgusu değildir.

Makattan Kanama Varsa Hemoroid Olduğu Kesin midir?

Hayır. Rektal kanama hemoroidin sık görülen belirtilerinden biridir ancak kanamanın tek nedeni hemoroid değildir.

Kanama anal fissürden, inflamatuvar bağırsak hastalıklarından, poliplerden veya kolon ve rektumla ilişkili başka hastalıklardan kaynaklanabilir.

Özellikle:

• yeni başlayan kanama,

• tekrarlayan veya giderek artan kanama,

• dışkılama alışkanlığındaki değişiklikle birlikte kanama,

• kilo kaybı veya kansızlıkla birlikte kanama

yalnızca hemoroide bağlanmamalıdır.

Hemoroid Tanısı Konduktan Sonra Ne Değerlendirilir?

Tanı netleştikten sonra hastalığın günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği, kanama ve sarkmanın derecesi, dış bileşen bulunup bulunmadığı ve önceki tedavilerin sonuçları birlikte ele alınır. Muayenede hemoroid saptanması, hiçbir belirti oluşturmayan dokunun mutlaka tedavi edilmesi gerektiği anlamına gelmez.

Daha sonra:

• hemoroidin iç veya dış olması,

• iç hemoroid ise sarkma evresi,

• kanama bulunup bulunmaması,

• prolapsusun derecesi,

• dış hemoroid veya tromboz bulunması,

• şikâyetlerin günlük yaşam üzerindeki etkisi,

• daha önce uygulanan tedaviler

birlikte değerlendirilir.

Aynı evredeki iki hastaya her zaman aynı tedavinin uygulanması gerekmez. Tedavi kararı yalnızca hemoroidin evresine değil, hastalığın anatomik yapısına ve hastanın baskın şikâyetine göre verilmelidir.

Muayenede kanamanın mı, sarkmanın mı, yoksa dış hemoroidal şişliğin mi ön planda olduğu belirlendikten sonra hemoroid için uygun tedavi seçenekleri değerlendirilebilir. İlk basamak dışkılama düzeninin iyileştirilmesi olabilir; devam eden iç hemoroidal kanamada ofis tipi işlemler, ileri sarkma veya belirgin dış bileşende ise farklı cerrahi yöntemler gündeme gelebilir.

Hemoroid tanısında temel amaç yalnızca hemoroidal dokuyu görmek değil; hastanın şikâyetlerinin gerçekten hemoroidden kaynaklandığını doğrulamak, iç ve dış hastalığı ayırmak, iç hemoroidin sarkma derecesini belirlemek ve özellikle rektal kanamada başka nedenlerin gözden kaçmasını önlemektir.

Hemoroid Tanısı Hakkında Sık Sorulan Sorular

Hemoroid tanısı nasıl konur?

Şikâyetlerin ve dışkılama alışkanlıklarının sorgulanması, anal bölgenin gözle incelenmesi, uygun hastalarda parmakla rektal muayene ve anoskopi tanının temelini oluşturur.

Hemoroid muayenesi ağrılı mıdır?

Muayene çoğu kişide kısa sürede yapılabilir. Aktif anal fissür, tromboz veya şiddetli hassasiyet bulunuyorsa ağrı olabilir; muayene buna göre uyarlanır.

Hemoroid için hangi doktora gidilir?

Hemoroid yakınmaları genel cerrahi, özellikle kolorektal cerrahi veya proktoloji alanında değerlendirilir.

İç hemoroid dışarıdan bakılarak anlaşılır mı?

Erken evre iç hemoroid dışarıdan her zaman görülemez. Gerekli durumlarda anoskopi ile anal kanalın iç kısmı incelenir.

Dış hemoroid nasıl anlaşılır?

Makat çevresinde şişlik, hassasiyet veya cilt katlantısı görülebilir. Ancak benzer görünüm oluşturan hastalıklar olduğundan muayene gerekir.

Parmakla muayene hemoroidi gösterir mi?

Parmakla rektal muayene sfinkter tonusu, hassasiyet ve diğer olası patolojilerin değerlendirilmesine yardımcı olur; iç hemoroidleri tek başına güvenilir biçimde göstermeyebilir.

Anoskopi ile kolonoskopi aynı mı?

Hayır. Anoskopi anal kanal ve alt rektumu değerlendirir. Kolonoskopi rektumla birlikte kalın bağırsağın tamamının incelenmesini sağlar.

Hemoroid için kolonoskopi şart mı?

Her hastada gerekmez. Açıklanamayan kanama, kansızlık, bağırsak alışkanlığında değişiklik, aile öyküsü veya tarama gereksinimi varsa kolonoskopi değerlendirilebilir.

Hemoroid kan tahlilinde belli olur mu?

Hemoroidi doğrudan gösteren bir kan testi yoktur. Tekrarlayan kanaması olan hastada kansızlığı araştırmak için kan sayımı ve gerektiğinde diğer testler kullanılabilir.

Hemoroid için MR gerekir mi?

Tipik hemoroid tanısında MR rutin bir inceleme değildir. Fistül veya kompleks perianal hastalık gibi farklı bir sorundan şüphelenildiğinde görüntüleme gerekebilir.

Hemoroid ile anal fissür nasıl ayrılır?

Her ikisinde parlak kırmızı kanama olabilir. Dışkılama sırasında keskin ağrı fissürde daha tipikken komplike olmayan iç hemoroidde ağrısız kanama görülebilir. Kesin ayrım muayeneyle yapılır.

Hemoroid tanısı konulunca ameliyat gerekir mi?

Hayır. Tedavi gereksinimi kanama, sarkma, dış hemoroidal bileşen, yakınmalar ve önceki tedavilere göre belirlenir; çoğu hastada ilk seçenek ameliyat değildir.

Kaynaklar

1. Hawkins AT ve ark. The American Society of Colon and Rectal Surgeons Clinical Practice Guidelines for the Management of Hemorrhoids. Dis Colon Rectum. 2024;67(5):614–623. Kılavuz.

2. National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK). Diagnosis of Hemorrhoids.