Hemoroid Neden Olur?

Hemoroid, anal kanaldaki normal hemoroidal dokuların büyümesi, aşağı doğru yer değiştirmesi veya belirti verir hâle gelmesi sonucunda ortaya çıkar. Bu süreç çoğunlukla tek bir nedene bağlı değildir. Dışkılama sırasında sürekli ıkınma, kronik kabızlık, tuvalette uzun süre kalma, tekrarlayan ishal, gebelik, yaşla birlikte destek dokularının zayıflaması ve bazı durumlarda ağır kaldırma gibi faktörler hemoroidal bölgedeki basıncı ve zorlanmayı artırabilir.

Bu nedenle “hemoroidin nedeni nedir?” sorusunun cevabı yalnızca damarların genişlemesi değildir. Anal kanalda normalde bulunan hemoroidal yastıkçıkların destek yapıları, kanlanması ve dışkılama sırasında maruz kaldığı basınç birlikte değerlendirilmelidir.

Hemoroidin iç veya dış yerleşimde olması, ortaya çıkan belirtilerin şeklini değiştirebilir. Hemoroid hastalığında nedenler ve risk faktörleri ise çoğu zaman birbirleriyle bağlantılıdır.

Hemoroid Nasıl Oluşur?

Anal kanalda damar, bağ dokusu ve düz kas liflerinden oluşan hemoroidal yastıkçıklar bulunur. Bu yapılar tamamen anormal değildir; gaz ve dışkı kontrolüne katkıda bulunan normal anatomik yapılardır.

Sorun, bu dokuların:

• büyümesi,
• kanla dolarak belirginleşmesi,
• destek dokularının gevşemesi,
• anal kanal içerisinde aşağı doğru yer değiştirmesi,
• veya makat çevresinde şişlik oluşturması

sonucunda gelişir.

Özellikle tekrarlayan ıkınma ve uzun süreli dışkılama alışkanlıkları hemoroidal dokular üzerinde mekanik yük oluşturabilir. Zaman içerisinde dokuları normal konumunda tutan destek yapılarının gevşemesi, özellikle iç hemoroidlerde sarkmanın ortaya çıkmasına katkıda bulunabilir.

Bu süreç herkeste aynı hızda gelişmez. Bazı kişilerde belirgin kabızlık bulunmasına rağmen hemoroid gelişmezken, başka bir kişide birden fazla risk faktörünün bir araya gelmesiyle daha erken dönemde şikâyetler ortaya çıkabilir.

Hemoroide Neden Olan Faktörler Nelerdir?

Hemoroid gelişimiyle ilişkilendirilen faktörlerin önemli bir bölümü anal kanal ve alt rektumdaki basıncı artıran veya dışkılama sırasında tekrarlayan zorlanmaya neden olan durumlardır.

Faktör	Hemoroidle İlişkisi
Kronik kabızlık	Sert dışkı ve tekrarlayan ıkınma hemoroidal bölgedeki basıncı artırabilir
Yoğun ıkınma	Anal kanal ve alt rektumdaki basıncın tekrarlayan şekilde yükselmesine neden olabilir
Tuvalette uzun süre oturma	Hemoroidal dokular üzerindeki basıncın ve zorlanmanın uzamasına katkıda bulunabilir
Kronik ishal	Sık dışkılama ve anal bölgenin tekrarlayan zorlanmasına yol açabilir
Düşük lif tüketimi	Dışkının sertleşmesini ve dışkılama sırasında zorlanmayı kolaylaştırabilir
Gebelik	Pelvik basınç, hormonal değişiklikler ve kabızlık hemoroid gelişimini kolaylaştırabilir
Yaş	Hemoroidal dokuları destekleyen yapılarda zamanla gevşeme gelişebilir
Tekrarlayan ağır kaldırma	Özellikle nefes tutarak zorlanma karın içi ve pelvik basıncı artırabilir
Fazla kilo	Pelvik bölgedeki basıncın artmasına katkıda bulunabilecek faktörlerden biri olabilir

Kabızlık Hemoroide Neden Olur mu?

Kronik kabızlık hemoroid gelişimiyle en sık ilişkilendirilen durumlardan biridir.

Kabızlıkta dışkı sertleşebilir ve bağırsaktan çıkarılması daha fazla zorlanma gerektirebilir. Kişinin her dışkılamada uzun süre ıkınması anal kanal ve alt rektumdaki basıncı tekrar tekrar artırabilir.

Kabızlık ile hemoroid arasındaki ilişki yalnızca dışkının sert olmasından kaynaklanmaz. Kabızlığı bulunan kişiler:

• tuvalette daha uzun süre kalabilir,
• daha fazla ıkınabilir,
• dışkılama için tekrarlayan girişimlerde bulunabilir,
• dışkılama sırasında nefesini tutarak zorlanabilir.

Bu faktörlerin birlikte bulunması hemoroidal dokuların tekrarlayan basınca maruz kalmasına neden olabilir.

Ancak kabızlığı bulunan herkesin hemoroid geliştireceği söylenemez. Kabızlık önemli bir risk faktörüdür fakat tek başına kesin neden değildir.

Ikınmak Hemoroid Yapar mı?

Dışkılama sırasında sürekli ve kuvvetli ıkınma hemoroidal hastalıkla yakından ilişkili faktörlerden biridir.

Ikınma sırasında karın içi basınç yükselir ve bu basınç pelvik taban ile anal kanal bölgesine aktarılır. Bu durumun sık tekrarlanması hemoroidal dokuların genişlemesine ve özellikle iç hemoroidal yastıkçıkların zaman içerisinde aşağı doğru yer değiştirmesine katkıda bulunabilir.

Ikınma çoğunlukla kabızlıkla ilişkilidir ancak yalnızca sert dışkısı bulunan kişilerde görülmez. Dışkılama tamamlandığı hâlde bağırsakta hâlâ dışkı varmış hissiyle zorlanmaya devam etmek de benzer bir basınç oluşturabilir.

Dışkı çıkmıyorsa uzun süre zorlamak yerine dışkılama düzeninin neden bozulduğunun değerlendirilmesi daha doğru olur.

Tuvalette Uzun Süre Oturmak Hemoroid Yapar mı?

Tuvalette gereğinden uzun süre oturmak hemoroid gelişimiyle ilişkilendirilen alışkanlıklardan biridir.

Buradaki önemli nokta yalnızca oturmak değil, tuvalet pozisyonunda uzun süre kalmak ve buna eşlik eden tekrarlayan zorlanmadır.

Telefon kullanmak, video izlemek veya okumak nedeniyle dışkılama tamamlandıktan sonra tuvalette kalmaya devam etmek bu süreyi fark edilmeden uzatabilir.

Tuvalet mümkün olduğunca yalnızca dışkılama amacıyla kullanılmalı; dışkılama bittikten sonra gereksiz yere beklenmemelidir.

İshal Hemoroide Neden Olur mu?

Hemoroid yalnızca kabızlığı bulunan kişilerde görülmez. Uzun süren veya sık tekrarlayan ishal de hemoroidal hastalıkla ilişkili olabilir.

Sık dışkılama:

• tuvalete gitme sıklığını artırabilir,
• anal bölgenin tekrar tekrar zorlanmasına neden olabilir,
• makat çevresinde tahrişe yol açabilir.

Bu nedenle sürekli ishal yaşayan bir kişide yalnızca makat bölgesindeki yakınmaları kontrol etmeye çalışmak yerine ishalin nedeninin de değerlendirilmesi gerekir.

Düşük Lifli Beslenme Hemoroide Neden Olur mu?

Düşük lifli beslenme çoğunlukla hemoroide doğrudan neden olan tek faktör olarak değil, dışkının sertleşmesini ve kabızlığı kolaylaştırabilecek bir durum olarak değerlendirilir.

Yeterli lif dışkının daha yumuşak ve kolay çıkarılabilir olmasına yardımcı olabilir. Dışkının sertleşmesi ise daha fazla ıkınmaya ve tuvalette geçirilen sürenin uzamasına neden olabilir.

Dolayısıyla lif ile hemoroid arasındaki ilişki büyük ölçüde dışkı kıvamı ve dışkılama sırasında oluşan zorlanma üzerinden açıklanabilir.

Beslenme tek başına hemoroid gelişimini açıklamaz. Aynı beslenme düzenine sahip iki kişide hemoroidal hastalık açısından farklı sonuçlar görülebilir.

Gebelikte Hemoroid Neden Oluşur?

Gebelik hemoroid gelişiminin sıklaştığı dönemlerden biridir.

Bunda birden fazla mekanizma rol oynayabilir:

• büyüyen rahmin pelvik bölgedeki basıncı artırması,
• damar dönüşünün etkilenmesi,
• gebelik sırasında kabızlığın daha sık görülmesi,
• hormonal değişikliklerin bağırsak hareketlerini etkilemesi,
• doğum sırasında yoğun ıkınma.

Bu nedenle daha önce hemoroid şikâyeti bulunmayan bir kişide gebelik sırasında ilk kez hemoroidal yakınmalar ortaya çıkabilir.

Gebelik sırasında oluşan hemoroidlerin bir bölümü doğum sonrasında basıncın azalmasıyla gerileyebilir. Ancak bazı kişilerde hemoroidal dokuların büyümesi veya sarkması devam edebilir.

Yaş İlerledikçe Hemoroid Riski Artar mı?

Yaşın ilerlemesi hemoroid gelişimi açısından önemli risk faktörlerinden biridir.

Zaman içerisinde hemoroidal yastıkçıkları normal konumunda tutan bağ ve destek dokularında gevşeme meydana gelebilir.

Bu dokuların desteği azaldığında özellikle iç hemoroidal yastıkçıkların dışkılama sırasında aşağı doğru hareket etmesi ve ilerleyen dönemde sarkması kolaylaşabilir.

Ancak hemoroid yalnızca ileri yaş hastalığı değildir. Kabızlık, yoğun ıkınma, gebelik ve diğer risk faktörleri nedeniyle genç yetişkinlerde de görülebilir.

Ağır Kaldırmak Hemoroid Yapar mı?

Tekrarlayan ağır kaldırma hemoroid gelişimiyle ilişkilendirilen faktörlerden biridir.

Özellikle ağırlık kaldırırken nefesi tutarak kuvvetli biçimde zorlanmak karın içi basıncı artırabilir. Bu basınç pelvik taban ve anal bölgeye aktarılabilir.

Bununla birlikte “bir kez ağır kaldırdım, hemoroid oldum” şeklinde doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmak çoğu zaman doğru değildir.

Daha anlamlı olan:

• tekrarlayan ağır kaldırma,
• yanlış nefes tekniği,
• kişinin kapasitesinin üzerinde ağırlık kullanması,
• aynı zamanda kabızlık ve ıkınma bulunması

gibi faktörlerin birlikte değerlendirilmesidir.

Fazla Kilo Hemoroid Riskini Artırır mı?

Fazla kilo ve obezite hemoroid gelişimiyle ilişkilendirilen faktörler arasında gösterilebilir. Pelvik ve karın içi basıncın artması, hareket düzeyinin azalması veya kabızlık gibi eşlik eden durumlar bu ilişkiye katkıda bulunabilir.

Ancak fazla kilolu olmak tek başına hemoroid gelişeceği anlamına gelmez. Aynı şekilde normal kiloda olmak da hemoroid gelişmeyeceğini garanti etmez.

Bu nedenle kilo, hemoroid açısından tek başına belirleyici bir neden yerine diğer faktörlerle birlikte değerlendirilmelidir.

Uzun Süre Oturmak Hemoroid Yapar mı?

“Uzun süre oturmak hemoroid yapar” ifadesinde önemli bir ayrım vardır.

Hemoroid açısından en belirgin ilişki tuvalette uzun süre oturma ile kurulmuştur. Masa başında çalışmak veya günlük yaşamda uzun süre sandalyede oturmak ile hemoroid arasındaki ilişki aynı güçte değildir.

Bununla birlikte uzun süre hareketsiz yaşam kabızlığı kolaylaştırıyorsa veya kişinin bağırsak düzenini olumsuz etkiliyorsa dolaylı bir katkı söz konusu olabilir.

Bu nedenle masa başında oturmayı doğrudan hemoroidin tek nedeni olarak göstermek doğru değildir.

Acı Yemek Hemoroid Yapar mı?

Acılı veya baharatlı yiyeceklerin doğrudan hemoroid oluşturduğu gösterilmiş değildir.

Ancak bazı kişilerde acılı yiyecekler:

• dışkılama sırasında yanma hissini artırabilir,
• ishali tetikleyebilir,
• mevcut anal tahrişi daha belirgin hâle getirebilir.

Bu nedenle kişi hemoroid belirtilerinin bazı yiyeceklerden sonra arttığını fark edebilir. Bu durum yiyeceğin yeni bir hemoroid oluşturduğu anlamına gelmez.

Stres Hemoroide Neden Olur mu?

Stres doğrudan hemoroid oluşturan yerleşik bir neden olarak değerlendirilmez.

Ancak stres bazı kişilerde bağırsak alışkanlıklarını etkileyebilir. Kabızlık, ishal veya düzensiz dışkılama gelişmesi hemoroidal yakınmaları dolaylı olarak etkileyebilir.

Dolayısıyla stres ile hemoroid arasındaki olası ilişki çoğunlukla bağırsak düzenindeki değişiklikler üzerinden değerlendirilmelidir.

Hemoroid Genetik midir?

Hemoroid için tek bir kalıtsal neden gösterilmiş değildir.

Aile bireylerinde hemoroid bulunması kişide mutlaka hemoroid gelişeceği anlamına gelmez. Bağ dokusu özellikleri, benzer bağırsak alışkanlıkları, beslenme ve yaşam tarzının aile içinde paylaşılması olası ilişkiye katkıda bulunabilir.

Bu nedenle aile öyküsü tek başına hastalığın nedeni olarak kabul edilmemelidir.

Hemoroid Kendiliğinden mi Oluşur?

Bazı kişiler hemoroid belirtilerinin belirgin bir tetikleyici olmadan başladığını fark edebilir.

Bu durum hemoroidin tamamen nedensiz geliştiğini göstermez. Yaşla oluşan destek dokusu değişiklikleri, uzun süredir devam eden dışkılama alışkanlıkları veya fark edilmeyen tekrarlayan basınç zaman içerisinde etkili olabilir.

Ayrıca bir hastada tek bir risk faktörü bulunması şart değildir. Hemoroidal hastalık çoğu zaman birkaç faktörün uzun süre içerisinde bir araya gelmesiyle belirti verir hâle gelir.

İç ve Dış Hemoroidin Nedenleri Farklı mıdır?

İç ve dış hemoroid anatomik olarak farklı bölgelerde ortaya çıkar; ancak hemoroidal bölgedeki basınç artışı ve dışkılama alışkanlıkları her iki yapıyı da etkileyebilir.

İç hemoroid anal kanal içerisinde bulunur ve özellikle büyüme ile aşağı doğru sarkma sonucunda belirti verir.

Dış hemoroid ise makat çevresindeki deri altında yer alır. Dış hemoroidal damarlarda pıhtı gelişmesi durumunda ani ve ağrılı tromboz ortaya çıkabilir.

Bu nedenle aynı risk faktörleri farklı kişilerde farklı hemoroidal tablolarla sonuçlanabilir.

Hemoroid Oluşma Riskini Azaltmak Mümkün mü?

Hemoroidin tamamen önlenebileceği garanti edilemez. Bununla birlikte özellikle dışkılama sırasında oluşan basıncı azaltmaya yönelik bazı alışkanlıklar riski azaltmaya yardımcı olabilir.

Bunlar arasında:

• dışkının aşırı sertleşmesini önlemek,
• yeterli lif tüketmek,
• kişiye uygun miktarda sıvı almak,
• dışkılama sırasında kuvvetli ıkınmamak,
• tuvalette gereğinden uzun süre kalmamak,
• kronik kabızlık veya ishal varsa nedenini değerlendirmek,
• düzenli hareket etmek

yer alabilir.

Bu önlemler mevcut hemoroidi ortadan kaldıran bir tedavi değildir; hemoroidal dokuların tekrar tekrar zorlanmasına neden olan koşulların azaltılmasına yardımcı olur.

Hemoroid Belirtileri Başladığında Ne Yapılmalıdır?

Bir risk faktörünün bulunması hemoroid tanısı koymak için yeterli değildir. Makattan kanama, makat çevresinde şişlik, dışkılama sırasında dışarı çıkan doku, kaşıntı veya ağrı gibi şikâyetlerin nedeni muayeneyle değerlendirilmelidir.

Özellikle makattan kanama yalnızca “kabızlıktan hemoroid oldu” şeklinde değerlendirilmemelidir. Rektal kanamanın hemoroid dışında da farklı nedenleri bulunabilir.

Hemoroide bağlı yakınmaların türü ve iç-dış hemoroidde nasıl değiştiği hemoroid belirtileri ile birlikte değerlendirilmelidir.

Hemoroid oluşumunda temel mekanizma, anal kanaldaki normal hemoroidal dokuların zaman içerisinde artan basınç, tekrarlayan dışkılama zorlanması ve destek dokularındaki değişikliklerin etkisiyle büyümesi veya aşağı doğru yer değiştirmesidir. Kabızlık, ıkınma ve tuvalette uzun süre kalma bu sürecin en önemli değiştirilebilir faktörleri arasındadır.