Seton Tedavisi
Seton tedavisi, anal fistül kanalının içerisinden geçirilen cerrahi ip, silikon halka veya benzeri bir materyalin dışarıda birleştirilerek fistül yolunda bırakılması işlemidir. Temel amaç fistül kanalını açık tutmak, iltihabın dışarı boşalmasını sağlamak ve makat çevresinde yeniden apse oluşmasını önlemeye yardımcı olmaktır.
Seton özellikle anal fistül kanalının dışkı kontrolünü sağlayan sfinkter kaslarının önemli bir bölümünden geçtiği hastalarda kullanılır. Bu tür fistüllerin doğrudan açılması makat kaslarının kesilmesine ve gaz veya dışkı kontrolünde bozulma riskine yol açabileceği için kanalın önce setonla drene edilmesi tercih edilebilir.
Ancak bütün setonlar aynı amaçla kullanılmaz. Seton tedavisinde temel olarak iki farklı yaklaşım bulunur:
Gevşek veya drenaj setonu: Fistül kanalını açık tutarak iltihabın boşalmasını sağlar.
Kesici seton: Belirli aralıklarla sıkılarak fistül yolu ile birlikte içinden geçtiği dokuyu yavaş ve kontrollü biçimde kesmeyi amaçlar.
Gevşek seton çoğunlukla fistülü tek başına kalıcı olarak ortadan kaldırmaz. Enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra fistülotomi, LIFT, ilerletme flebi veya başka bir kesin tedavi uygulanabilir. Kesici seton ise fistül kanalını kademeli olarak keserek tedavi etmeyi hedefler fakat anal sfinkter kasını da etkileyebileceği için yalnızca dikkatle seçilmiş hastalarda değerlendirilir.
Güncel klinik kılavuzlar, kompleks anal fistüllerde enfeksiyonu kontrol etmek amacıyla drenaj setonunun kullanılabileceğini; kesici setonun ise fonksiyonel riskleri nedeniyle seçilmiş hastalarla sınırlandırılması gerektiğini belirtmektedir.
Anal fistül için uygulanabilecek bütün tedavi yöntemleri Anal Fistül Tedavisi içeriğinde karşılaştırmalı olarak ele alınmaktadır. Bu sayfada yalnızca setonun çalışma biçimi, türleri, kimlere uygulanabileceği ve tedavi sürecindeki rolü açıklanmaktadır.
Seton Nasıl Çalışır?
Anal fistül, anal kanal ile makat çevresindeki cilt arasında gelişen anormal bir bağlantıdır. Fistülün dış açıklığı kapanırsa kanal içerisindeki iltihap dışarı boşalamaz. Bunun sonucunda ağrı, şişlik ve yeni bir apse oluşabilir.
Seton, fistül kanalının içerisinden geçirilip halka şeklinde bağlandığında kanalın tamamen kapanmasını engeller. Böylece içeride oluşan sıvı ve iltihap dışarı akmaya devam eder.
Gevşek setonun temel etkileri şunlardır:
Fistül kanalının drenajını sürdürmek
Dış açıklığın erken kapanmasını önlemek
Kanal içerisinde iltihap birikmesini azaltmak
Tekrarlayan apse riskini düşürmek
Çevre dokulardaki aktif iltihabın yatışmasını sağlamak
Sonraki kesin tedavi için daha uygun bir ortam oluşturmak
Setonun varlığı fistülün ortadan kalktığı anlamına gelmez. Kanal hâlâ anal kanal ile cilt arasında bulunabilir ancak iltihabın kapalı bir alanda birikmesi engellenmeye çalışılır.
Kesici setonda ise materyal gevşek bırakılmaz. Belirli aralıklarla sıkılan seton fistül yolu ve içerisinden geçtiği dokular üzerinde basınç oluşturur. Doku zaman içerisinde yavaşça kesilirken arka tarafta yara dokusunun oluşması beklenir.
Seton Tedavisi Hangi Anal Fistüllerde Kullanılır?
Seton her anal fistül hastasına uygulanmaz. Kullanım kararı fistül kanalının sfinkter kaslarıyla ilişkisine, yüksekliğine, enfeksiyon durumuna ve hastanın dışkı kontrolüne göre verilir.
Seton tedavisi özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:
Yüksek transsfinkterik fistül
Dış sfinkter kasının önemli bölümünden geçen kanal
Kompleks anal fistül
Dallanmış fistül
At nalı fistül
Tekrarlayan perianal apse
Aktif enfeksiyon veya apse
Crohn hastalığına bağlı anal fistül
Daha önce tedavi edilmesine rağmen tekrarlayan fistül
Kesin tedavinin aynı seansta güvenli şekilde yapılamaması
Fistülotominin dışkı kontrolü açısından yüksek risk taşıması
Birden fazla kanal veya dış açıklık bulunması
Düşük, yüzeysel ve sfinkter kaslarının çok azını içeren basit fistüllerde doğrudan fistülotomi daha uygun olabilir. Buna karşılık fistül kasların önemli bölümünden geçiyorsa kanalı tamamen açmak yerine önce drenaj setonu kullanılabilir.
NHS, anal fistülün sfinkter kaslarının önemli bir bölümünden geçmesi durumunda setonun ilk seçeneklerden biri olarak önerilebileceğini belirtmektedir. Seton kanalın açık kalmasına ve drenajın devam etmesine yardımcı olurken sfinkter kaslarının doğrudan kesilmesini önler.
Gevşek Seton Nedir?
Gevşek seton, fistül kanalında basınç oluşturmadan ve dokuyu kesmeden bırakılan drenaj materyalidir. Silikon halka, damar askısı, cerrahi ip veya farklı yumuşak materyaller kullanılabilir.
Seton dış açıklıktan fistül kanalına geçirilir, iç açıklıktan anal kanala ulaştırılır ve uçları makat dışında gevşek bir halka oluşturacak şekilde birleştirilir.
Gevşek setonun amacı fistül kanalını kesmek değil, açık tutmaktır.
Gevşek seton ne işe yarar?
Gevşek seton:
İltihabın dışarı akmasına izin verir.
Fistül deliğinin erken kapanmasını engeller.
Tekrarlayan apselerin kontrol edilmesine yardımcı olur.
Aktif enfeksiyonun yatışması için zaman kazandırır.
Fistülün kronik ve daha sakin bir yapıya ulaşmasını sağlayabilir.
Sonraki cerrahi işlem öncesinde anatomik değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Crohn hastalığında uzun süreli hastalık kontrolü sağlayabilir.
Gevşek seton fistülün belirtilerini azaltabilir. Ağrı ve şişlik düzelebilir, tekrarlayan apseler azalabilir. Buna karşılık seton çevresinden akıntı devam edebilir.
Gevşek seton fistülü tamamen iyileştirir mi?
Gevşek setonun temel amacı genellikle kesin iyileşme değil, drenaj ve enfeksiyon kontrolüdür. Kanal açık tutulduğu için fistülün tamamen kapanması beklenmeyebilir.
NICE, gevşek setonu iltihabın drenajını sağlamak için kullanılan ancak tek başına kalıcı tedavi amacı taşımayan bir yöntem olarak tanımlamaktadır.
Enfeksiyon kontrol altına alındıktan sonra şu işlemlerden biri planlanabilir:
Aşamalı fistülotomi
LIFT
İlerletme flebi
Lazerle fistül kapatma
Endoskopik fistül tedavisi
Farklı bir sfinkter koruyucu işlem
Bazı kompleks veya Crohn hastalığıyla ilişkili fistüllerde ise seton uzun süreli kontrol yöntemi olarak bırakılabilir.
Kesici Seton Nedir?
Kesici seton, fistül kanalından geçirildikten sonra sıkı şekilde bağlanan veya belirli aralıklarla sıkılan seton türüdür. Oluşturduğu basınçla fistül kanalını ve kanalın içerisinden geçtiği dokuları yavaşça kesmesi amaçlanır.
Doku kesilirken setonun arkasında yara dokusu gelişmesi beklenir. Bu şekilde sfinkter kasının tek seansta kesilmesi yerine kontrollü ve zamana yayılan bir süreç hedeflenir.
Kesici seton geçmişte özellikle yüksek ve kompleks fistüllerde daha yaygın kullanılmıştır. Ancak yöntem sfinkter kasını tamamen koruyan bir işlem değildir. Seton ilerlerken içinden geçtiği kas liflerini de kesebilir.
Kesici seton nasıl sıkılır?
Kesici seton uygulaması merkeze ve cerrahın yöntemine göre değişebilir:
İlk işlem sırasında sıkı bağlanabilir.
Kontrol muayenelerinde belirli aralıklarla sıkılabilir.
Elastik materyalin sürekli basıncından yararlanılabilir.
Seton gevşedikçe yeniden ayarlanabilir.
Sıkma işlemlerinin aralığı hastaya, kullanılan materyale, fistülün yüksekliğine ve dokuların verdiği yanıta göre belirlenir. Her hastaya uygulanabilecek sabit bir sıkma takvimi yoktur.
Kesici setonun riski nedir?
Kesici seton sfinkter kaslarını etkileyebildiği için şu riskler bulunabilir:
Gaz kontrolünde zayıflama
Sıvı dışkı kaçırma
Katı dışkı kontrolünde bozulma
Makat çevresinde şekil değişikliği
Uzun süren ağrı
Yara iyileşmesinin gecikmesi
Fistülün tekrar etmesi
ASCRS kılavuzunda kesici setonun kompleks kriptoglandüler fistüllerde seçilmiş hastalarda kullanılabileceği belirtilmekle birlikte, farklı araştırmalarda dışkı kontrolü sorunlarının geniş bir aralıkta bildirildiği vurgulanmaktadır. Bu nedenle kesici seton rutin ve risksiz bir sfinkter koruyucu yöntem olarak kabul edilmemelidir.
Drenaj Setonu ile Kesici Seton Arasındaki Fark Nedir?
Drenaj setonu ve kesici seton aynı kanalın içerisinden geçirilse de amaçları birbirinden farklıdır.
ÖzellikDrenaj setonuKesici setonTemel amaçİltihabın boşalmasını sağlamakFistül yolunu kademeli olarak kesmekBağlanma biçimiGevşekSıkı veya zamanla sıkılanSfinkter kasına etkisiKası doğrudan kesmezKas dokusunu etkileyebilirKesin tedaviÇoğunlukla tek başına sağlamazKalıcı tedavi amacı taşıyabilirKullanım süresiHaftalar, aylar veya daha uzunDokunun kesilme sürecine göre değişirAkıntıSeton kaldığı sürece devam edebilirSüreç boyunca görülebilirSonraki işlemSıklıkla başka bir tedavi gerekirHer zaman ek işlem gerekmeyebilirDışkı kontrolü riskiGenellikle daha düşüktürDaha dikkatli değerlendirilmelidir
Bir hastaya “seton takılacak” denildiğinde bunun gevşek drenaj setonu mu, yoksa kesici seton mu olduğunun açıklanması önemlidir. İki yöntemin amacı, süreci ve riskleri aynı değildir.
Seton Nasıl Takılır?
Seton yerleştirme işlemi çoğunlukla ameliyathane koşullarında, genel veya bölgesel anestezi altında yapılır.
İşlem genel olarak şu aşamalardan oluşur:
1. Fistül açıklıkları belirlenir
Makat çevresindeki dış açıklık ve anal kanal içerisindeki iç açıklık araştırılır. Önceden çekilmiş pelvik MR veya endoanal ultrason görüntüleri varsa işlem sırasında değerlendirilir.
2. Fistül yolu kontrollü şekilde bulunur
İnce bir cerrahi prob fistül kanalından geçirilir. Prob zorlanmadan, mevcut kanalın doğal yönü takip edilerek ilerletilir.
Zorlayıcı şekilde prob ilerletilmesi mevcut fistülün dışında yapay bir kanal oluşturabileceği için dikkatli olunmalıdır.
3. Apse ve iltihap boşaltılır
Fistüle eşlik eden apse varsa iltihap boşaltılır. Yan boşluklar ve enfekte dokular gerektiği ölçüde temizlenir.
4. Seton fistül kanalından geçirilir
Seton materyali prob yardımıyla dış açıklıktan iç açıklığa, ardından anal kanal üzerinden tekrar dışarı alınır.
5. Setonun uçları birleştirilir
Drenaj setonu gevşek şekilde bağlanır. Amaç dokuyu sıkıştırmadan kanalın açık kalmasını sağlamaktır.
Kesici seton uygulanacaksa materyal kontrollü basınç oluşturacak şekilde bağlanabilir.
Seton yerleştirilmesi sırasında fistülün sfinkter kaslarından geçmeyen yüzeysel bölümü kısmen açılabilir. Kasların içerisinde kalan bölüm ise setonla korunabilir. Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, bazı hastalarda kas içermeyen fistül bölümünün açılıp kaslardan geçen bölüme seton yerleştirilebileceğini belirtmektedir.
Seton Takılması Ne Kadar Sürer?
İşlemin süresi fistülün yapısına göre değişir.
Tek kanallı ve açıklıkları belirgin bir fistülde seton yerleştirilmesi kısa sürebilir. Ancak aşağıdaki durumlar işlemi uzatabilir:
İç açıklığın zor bulunması
Birden fazla fistül kanalı
At nalı uzanımı
Derin apse
Daha önce geçirilmiş ameliyatlar
Yoğun yara dokusu
Aynı seansta ek işlem yapılması
İşlem süresinden çok fistülün bütün uzanımlarının doğru şekilde belirlenmesi önemlidir. Yalnızca görünen ana kanala seton yerleştirilmesi, fark edilmeyen yan kanallarda apsenin devam etmesine neden olabilir.
Seton Tedavisi Ağrılı mıdır?
Seton takılması anestezi altında gerçekleştirildiği için işlem sırasında ağrı hissedilmez. Anestezinin etkisi geçtikten sonra ilk günlerde ağrı, hassasiyet ve baskı hissi olabilir.
Drenaj setonu gevşek bırakıldığı için ilk iyileşme döneminden sonra çoğu hasta setonu hafif bir yabancı cisim veya çekilme hissi şeklinde tarif edebilir.
Ağrı şu durumlarda artabilir:
Seton düğümünün cilde baskı yapması
Ciltte tahriş oluşması
Akıntının çevre deriyi yakması
Setonun çok sıkı olması
Yeni apse gelişmesi
Kesici setonun dokuda ilerlemesi
Dışkılama sırasında setonun hareket etmesi
Kesici seton, dokular üzerinde basınç oluşturduğu için gevşek setona göre daha fazla ağrıya neden olabilir. Setonun sıkılması sonrasında ağrı geçici olarak belirginleşebilir.
Giderek artan zonklayıcı ağrı, şişlik, ateş ve akıntının aniden kesilmesi normal seton rahatsızlığı olarak görülmemelidir. Yeni bir apse veya drenaj sorunu açısından değerlendirme gerekebilir.
Seton Ne Kadar Süre Kalır?
Setonun kalış süresi fistülün yapısına, setonun amacına ve sonraki tedavi planına göre değişir.
Gevşek drenaj setonu:
Birkaç hafta,
Birkaç ay,
Crohn hastalığında veya kompleks fistüllerde daha uzun süre
bırakılabilir.
NICE, drenaj setonunun kesin tedavi öncesinde haftalar veya aylar boyunca fistül kanalında tutulabileceğini belirtmektedir.
Setonun ne zaman çıkarılacağını etkileyen faktörler şunlardır:
Akıntının ve aktif enfeksiyonun azalması
Apse boşluklarının iyileşmesi
Fistülün anatomik yapısı
Planlanan sonraki tedavi
Crohn hastalığının aktivitesi
Setonun hastada oluşturduğu rahatsızlık
Yeni apse veya yan kanal gelişmesi
Kesici setonun kalış süresi ise dokunun ne kadar hızlı kesildiğine ve setonun hangi aralıklarla sıkıldığına bağlıdır.
“Seton mutlaka şu kadar gün kalır” şeklinde bütün hastalara uygulanabilecek standart bir süre yoktur.
Seton Aylarca Kalırsa Zararlı Olur mu?
Gevşek seton, uygun şekilde takip edildiğinde aylar boyunca fistül kanalında bırakılabilir. Özellikle Crohn hastalığına bağlı veya kesin cerrahi tedavinin yüksek risk taşıdığı kompleks fistüllerde uzun süreli seton kullanılabilir.
Uzun süreli seton kullanımında şu sorunlar görülebilir:
Sürekli akıntı
Kötü koku
Cilt tahrişi
Düğüm yerinde hassasiyet
Setonun çevresinde doku büyümesi
Setonun kopması veya çıkması
Günlük yaşamda rahatsızlık
Setona rağmen yeniden apse oluşması
ASCRS, Crohn hastalığına bağlı anal fistüllerde uzun süreli drenaj setonlarının iltihabı kontrol ederek anal sepsisi önlemeye yardımcı olabileceğini belirtmektedir. Bununla birlikte devam eden sızıntı ve bazı hastalarda tekrarlayan enfeksiyon görülebilir.
Setonun uzun süre kalması tek başına komplikasyon anlamına gelmez. Ancak düzenli cerrahi takip sürdürülmelidir.
Seton Varken Akıntı Normal midir?
Evet. Drenaj setonunun amacı fistül yolunu açık tutmak olduğu için seton çevresinden akıntı gelmesi beklenebilir.
Akıntı:
Sarı veya sarı-yeşil,
Şeffaf veya pembe,
Hafif kanlı,
Zaman zaman kötü kokulu
olabilir.
Akıntının miktarı gün içerisinde değişebilir. Uzun süre oturma, hareket, dışkılama veya setonun dönmesi akıntıyı artırabilir.
Aşağıdaki değişiklikler değerlendirme gerektirir:
Akıntının aniden tamamen kesilmesi
Akıntıyla birlikte ağrı ve şişliğin artması
Belirgin kötü koku ve yoğun iltihap
Ateş veya titreme
Yeni bir dış açıklık oluşması
Kanamanın artması
Akıntının kesilmesi her zaman iyileşme anlamına gelmez. Setonun etrafındaki kanal tıkanırsa içeride yeniden apse gelişebilir.
Seton Varken Kanama Olur mu?
Seton kanal içerisinde hareket ettiği için küçük miktarda kanama görülebilir. Özellikle:
Dışkılama sonrasında,
Setonun temizlenmesi sırasında,
Düğümün cilde sürtünmesiyle,
Kesici seton sıkıldıktan sonra
peçetede veya iç çamaşırında hafif kan lekesi oluşabilir.
Fazla miktarda, durmayan veya pıhtılı kanama normal kabul edilmemelidir. Artan ağrı ve halsizlikle birlikte kanama varsa sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Seton Varken Tuvalete Nasıl Gidilir?
Seton dışkılamaya fiziksel olarak engel olmaz. Hasta normal şekilde tuvalete gidebilir.
Dışkılama sonrasında bölgenin nazikçe temizlenmesi önemlidir. Sert tuvalet kâğıdıyla yoğun sürtünme cilt tahrişini ve kanamayı artırabilir.
Temizlik için:
Ilık suyla yıkama,
Duş başlığı kullanma,
Parfüm ve alkol içermeyen yumuşak ürünler,
Bölgenin tampon hareketlerle kurulanması
tercih edilebilir.
Setonun çekilmemesi, düğümünün çözülmeye çalışılmaması ve kanalın içerisine herhangi bir madde sürülmemesi gerekir.
Seton Varken Banyo Yapılır mı?
Seton varken duş alınabilir. Hekim tarafından aksi belirtilmedikçe ılık oturma banyosu da yapılabilir.
Ilık su:
Bölgenin temizlenmesine,
Akıntının uzaklaştırılmasına,
Cilt tahrişinin azalmasına,
Makat kaslarının gevşemesine,
Ağrının hafiflemesine
yardımcı olabilir.
Seton düğümünü çekebilecek sert lif, kese veya sünger kullanılmamalıdır. Bölge sabun ve antiseptiklerle aşırı şekilde temizlenmemelidir. Yoğun temizlik cilt bariyerini bozarak yanma ve kaşıntıyı artırabilir.
Seton Varken Günlük Yaşam Nasıl Etkilenir?
İlk günlerde ağrı ve hassasiyet nedeniyle dinlenme gerekebilir. Şikâyetler azaldıkça birçok hasta günlük yaşamına dönebilir.
Seton varken genellikle:
Yürümek,
Merdiven çıkmak,
Oturmak,
Çalışmak,
Banyo yapmak,
Tuvalete gitmek
mümkündür.
Guy’s and St Thomas’ NHS Foundation Trust, setonun çoğu hastada banyo, tuvalet, cinsel yaşam veya gebeliğe doğrudan engel olmadığını belirtmektedir.
Bununla birlikte hareket sırasında sürtünme ve akıntı rahatsızlık oluşturabilir. Günlük aktiviteler hastanın ağrısına ve uygulanan ek cerrahi işleme göre düzenlenmelidir.
Seton Varken Spor Yapılır mı?
İlk iyileşme döneminde ağır egzersiz, ağırlık kaldırma ve uzun süreli bisiklet kullanımı rahatsızlığı artırabilir.
Ağrı azaldıktan sonra hafif yürüyüşlere başlanabilir. Daha yoğun spora dönüş:
Uygulanan işlemin kapsamına,
Fistülün yapısına,
Setonun konumuna,
Yara alanına,
Akıntı ve ağrının durumuna
göre belirlenir.
Setonun bulunduğu bölgeye yoğun basınç oluşturan bisiklet, kürek ve uzun süreli oturma gerektiren aktivitelerde daha fazla dikkat gerekebilir.
Seton Düşerse veya Koparsa Ne Yapılmalıdır?
Setonun kendiliğinden çıkması, kopması veya düğümünün açılması durumunda sağlık kuruluşuyla görüşülmelidir.
Seton çıktıktan sonra dış açıklık hızla kapanabilir. Kanal içerisinde iltihap kalmışsa yeni apse gelişebilir.
Hasta kendi başına:
Setonu yeniden yerleştirmemeli,
Deliğe ip veya başka cisim sokmamalı,
Düğümü dikmeye çalışmamalı,
Kanalı sıkarak boşaltmamalıdır.
Seton çıktıktan sonra ağrı, şişlik veya ateş gelişirse daha hızlı değerlendirme gerekir.
Kesici seton dokuyu tamamıyla geçtiğinde kendiliğinden ayrılabilir. Bunun beklenen bir durum olup olmadığı, uygulanan yönteme göre cerrah tarafından açıklanmalıdır.
Seton Cildin İçine Gömülebilir mi?
Seton düğümü sürekli aynı noktaya baskı yaparsa ciltte tahriş veya yüzeysel gömülme oluşabilir. Seton çevresinde granülasyon dokusu adı verilen hassas kırmızı doku da gelişebilir.
Şu bulgular setonun kontrol edilmesini gerektirebilir:
Düğümün görünmez hâle gelmesi
Ciltte derin yara
Artan ağrı
Tekrarlayan kanama
Setonun hareket etmemesi
Çevrede belirgin şişlik
Kötü kokulu akıntının artması
Setonun düğümü bazı hastalarda makatın hassas olmayan bir bölümüne doğru çevrilebilir. Ancak hasta setonu zorlayarak hareket ettirmemelidir.
Seton Sonrasında Neden Başka Bir Ameliyat Gerekebilir?
Drenaj setonu fistül kanalını açık tutar fakat kanalın iç açıklığını ve yapısal bağlantısını çoğunlukla ortadan kaldırmaz.
Enfeksiyon yatıştıktan sonra fistülün kalıcı tedavisi için başka bir işlem planlanabilir.
Setondan sonraki tedavi seçenekleri arasında şunlar bulunabilir:
Fistülotomi
Aşamalı fistülotomi
LIFT
İlerletme flebi
Lazerle anal fistül tedavisi
Endoskopik fistül ablasyonu
Uzun süreli seton takibi
Uygulanacak yöntem fistülün seton sonrasındaki yapısına ve sfinkter kaslarıyla ilişkisine göre seçilir.
Kompleks fistüllerde başlangıçta drenaj setonu yerleştirilmesi ve ardından kesin bir işlem uygulanması yerleşik aşamalı yaklaşımlardan biridir. Kesin tedavinin başarı oranı kullanılan sonraki yönteme ve fistül anatomisine göre değişir.
Seton Sonrasında Fistül Daha Basit Hâle Gelir mi?
Seton aktif iltihabı azaltabilir, apse boşluklarının küçülmesine yardımcı olabilir ve fistül yolunun daha belirgin hâle gelmesini sağlayabilir.
Bazı hastalarda:
Yan apseler iyileşebilir.
Kanal çevresindeki iltihap azalabilir.
Fistül yolu olgunlaşabilir.
Kanal daha yüzeysel bir konuma çekilebilir.
Sonraki işlemin uygulanması kolaylaşabilir.
Ancak setonun fistülü mutlaka aşağı indirdiği veya basit fistüle dönüştürdüğü söylenemez. Fistülün sfinkter kaslarıyla temel anatomik ilişkisi çoğu zaman devam eder.
Seton Tedavisinden Sonra Fistül Tekrarlar mı?
Evet. Seton kullanılmasına rağmen fistül veya apse tekrar ortaya çıkabilir.
Tekrarlamanın olası nedenleri şunlardır:
Yan kanallardan birinin drene edilmemesi
Setonun yalnızca ana kanala yerleştirilmesi
Setonun erken çıkması
Dış açıklığın tıkanması
İç açıklığın devam etmesi
At nalı uzanımı
Crohn hastalığının aktif olması
Yeni bir anal bez enfeksiyonu
Kesin tedavi sonrasında kanalın kapanmaması
Drenaj setonu apse riskini azaltmaya yardımcı olur ancak bütün hastalarda enfeksiyonu tamamen önleyemez.
Crohn Hastalığında Seton Tedavisi Nasıl Kullanılır?
Crohn hastalığına bağlı anal fistüllerde seton tedavisi önemli bir yere sahiptir. Bu hastalarda yalnızca fistül kanalını tedavi etmek yeterli olmayabilir; bağırsak ve rektumdaki aktif iltihabın da kontrol altına alınması gerekir.
Gevşek seton:
Perianal iltihabın boşalmasını sağlar.
Tekrarlayan apseleri azaltmaya yardımcı olur.
Medikal tedavi etkisini gösterene kadar drenajı sürdürür.
Kesin cerrahi işlem öncesinde enfeksiyonu kontrol eder.
Bazı hastalarda uzun süreli hastalık kontrolü sağlar.
ASCRS, Crohn hastalığıyla ilişkili anorektal fistüllerde drenaj setonunun medikal ve cerrahi tedavinin birlikte yürütüldüğü çok yönlü yaklaşımın önemli bir parçası olduğunu belirtmektedir. Seton, gerekli durumlarda uzun süreli hastalık kontrolü amacıyla da kullanılabilir.
Crohn hastalığında setonun ne zaman çıkarılacağı yalnızca cerrahi bulgulara göre belirlenmez. Gastroenteroloji tedavisi, rektumdaki iltihap ve hastalığın genel aktivitesi de dikkate alınır.
Seton Varken Antibiyotik Kullanılır mı?
Seton takılması her hastanın uzun süre antibiyotik kullanacağı anlamına gelmez.
Antibiyotik şu durumlarda değerlendirilebilir:
Ateş
Çevre dokulara yayılan kızarıklık
Sistemik enfeksiyon bulguları
Bağışıklık sisteminin baskılanması
Kontrolsüz diyabet
Yaygın selülit
Crohn hastalığıyla ilişkili özel durumlar
Seton enfekte sıvının dışarı boşalmasını sağladığı için kapalı apsenin temel tedavisi drenajdır. Antibiyotik fistül kanalını ortadan kaldırmaz.
Seton Tedavisinin Avantajları Nelerdir?
Seton tedavisinin olası avantajları şunlardır:
Sfinkter kaslarının doğrudan kesilmemesi
İltihabın sürekli boşalabilmesi
Yeni apse riskinin azaltılması
Aktif enfeksiyonun kontrol altına alınması
Kompleks fistüllerde aşamalı tedaviye imkân vermesi
Kesin işlem öncesinde zaman kazandırması
Crohn hastalığında uzun süreli kontrol sağlayabilmesi
Hastanın çoğunlukla günlük yaşamını sürdürebilmesi
Özellikle drenaj setonunun temel avantajı, fistülü hemen tamamen açmadan enfeksiyonun güvenli şekilde kontrol edilmesine yardımcı olmasıdır.
Seton Tedavisinin Dezavantajları Nelerdir?
Setonun bazı sınırlılıkları ve rahatsızlıkları bulunabilir:
Akıntının devam etmesi
Kötü koku
Ciltte yanma ve tahriş
Sürekli ped veya gazlı bez ihtiyacı
Düğüm yerinde rahatsızlık
Birden fazla kontrol veya işlem gerekmesi
Setonun çıkması ya da kopması
Setona rağmen apse gelişmesi
Gevşek setonun tek başına kesin tedavi sağlamaması
Kesici setonda dışkı kontrolü riski
Setonun bir süre vücutta kalması hastalarda tedavinin tamamlanmadığı hissini oluşturabilir. Oysa kompleks fistüllerde seton çoğunlukla bilinçli olarak planlanan aşamalı tedavinin ilk bölümüdür.
Seton Tedavisinin Riskleri Nelerdir?
Riskler kullanılan seton türüne ve fistülün yapısına göre değişir.
Olası komplikasyonlar şunlardır:
Ağrı
Kanama
Cilt tahrişi
Enfeksiyonun devam etmesi
Yeni apse
Setonun çıkması
Setonun kopması
Fistülün dallanması
Yaranın geç iyileşmesi
Fistülün tekrarlaması
Kesici setonda gaz veya dışkı kontrolünde bozulma
Gevşek setonda dışkı kontrolünü sağlayan kaslar doğrudan kesilmediği için fonksiyonel risk çoğunlukla düşüktür. Ancak setonla birlikte başka bir işlem yapılmışsa risk yalnızca setona göre değerlendirilmemelidir.
Seton Çıkarıldıktan Sonra Delik Kapanır mı?
Seton çıkarıldıktan sonra dış açıklık zaman içerisinde küçülerek kapanabilir. Ancak fistülün iç açıklığı ve kanalı devam ediyorsa yalnızca dış deliğin kapanması içeride yeniden iltihap birikmesine neden olabilir.
Setonun çıkarılması çoğunlukla:
Fistül için kesin bir işlem yapılması,
Crohn hastalığının kontrol altına alınması,
Kanalın güvenli şekilde iyileştiğinin düşünülmesi,
Başka bir seton yerleştirilmesi
ile birlikte planlanır.
Hastanın setonu kendi başına keserek çıkarmaması gerekir.
Seton Tedavisinde Başarı Neye Bağlıdır?
Seton tedavisinin başarısı yalnızca setonun kanalda bulunmasına bağlı değildir.
Başarıyı etkileyen faktörler şunlardır:
Fistülün bütün kanallarının doğru belirlenmesi
Setonun doğru fistül yoluna yerleştirilmesi
Yan apselerin yeterli şekilde boşaltılması
Setonun uygun gevşeklikte bırakılması
İç açıklığın doğru belirlenmesi
Sonraki tedavinin uygun zamanda yapılması
Crohn hastalığının kontrolü
Düzenli cerrahi takip
Diyabet ve sigara gibi iyileşmeyi etkileyen faktörler
Hastanın bakım önerilerine uyması
Drenaj setonunun başarılı olması, fistülün tamamen kapanmasından çok enfeksiyonun ve apselerin kontrol altına alınmasıyla değerlendirilebilir.
Hangi Durumlarda Doktora Başvurulmalıdır?
Seton bulunan hastalarda aşağıdaki durumlar değerlendirme gerektirir:
Giderek artan ağrı
Yeni veya büyüyen şişlik
Ateş ve titreme
Akıntının aniden kesilmesi
Kötü kokulu akıntının belirgin artması
Fazla miktarda kanama
Setonun kopması veya çıkması
Setonun cildin içerisine gömülmesi
Düğüm çevresinde derin yara
Yeni bir dış açıklık oluşması
Dışkı kontrolünde yeni bozulma
İdrar yapmada güçlük
Özellikle akıntının kesilmesiyle birlikte zonklayıcı ağrı ve şişlik gelişmesi kanalın tıkandığını ve yeni apse oluştuğunu düşündürebilir.
Sık Sorulan Sorular
Seton nedir?
Seton, anal fistül kanalından geçirilen ve uçları makat dışında birleştirilen cerrahi ip, silikon halka veya benzeri materyaldir.
Seton neden takılır?
Fistül kanalını açık tutmak, iltihabın boşalmasını sağlamak, yeni apse oluşmasını azaltmak ve sfinkter kaslarını korumak amacıyla takılabilir.
Seton fistülü tamamen iyileştirir mi?
Gevşek drenaj setonu çoğunlukla tek başına kesin iyileşme sağlamaz. Enfeksiyon kontrol edildikten sonra başka bir tedavi gerekebilir. Kesici seton ise kalıcı tedavi amacı taşıyabilir ancak sfinkter açısından daha fazla risk içerir.
Seton kaç ay kalır?
Birkaç hafta, birkaç ay veya özel durumlarda daha uzun kalabilir. Süre fistülün yapısına ve sonraki tedavi planına göre belirlenir.
Seton takılması ameliyat mıdır?
Evet. Seton çoğunlukla ameliyathane koşullarında ve anestezi altında yerleştirilen cerrahi bir uygulamadır.
Seton varken akıntı olması normal mi?
Evet. Gevşek seton fistül kanalını drenaja açık tuttuğu için akıntı görülebilir. Akıntının aniden kesilmesi ve ağrının artması değerlendirme gerektirir.
Seton varken tuvalete gidilir mi?
Evet. Seton dışkılamaya engel olmaz. Tuvalet sonrasında bölgenin nazikçe temizlenmesi gerekir.
Seton varken banyo yapılır mı?
Genellikle duş ve ılık oturma banyosu yapılabilir. Setonun çekilmemesi ve bölgenin sert şekilde ovulmaması gerekir.
Seton düşerse ne olur?
Seton çıkarsa sağlık kuruluşuyla görüşülmelidir. Fistül açıklığı kapanarak yeniden apse oluşturabilir. Seton evde yeniden takılmaya çalışılmamalıdır.
Gevşek seton ağrı yapar mı?
İlk günlerde ağrı ve hassasiyet olabilir. Daha sonra düğüm ve akıntıya bağlı hafif rahatsızlık devam edebilir. Artan ağrı yeni apse veya seton baskısını düşündürebilir.
Kesici seton çok ağrılı mıdır?
Kesici seton dokular üzerinde basınç oluşturduğu ve belirli aralıklarla sıkılabildiği için gevşek setona göre daha ağrılı olabilir.
Seton dışkı kaçırmaya neden olur mu?
Gevşek seton sfinkteri kesmediği için risk genellikle düşüktür. Kesici seton kas liflerini etkileyebileceğinden dışkı kontrolü açısından daha dikkatli değerlendirilmelidir.
Setondan sonra hangi ameliyat yapılır?
Fistülün yapısına göre fistülotomi, LIFT, ilerletme flebi, lazer veya farklı bir sfinkter koruyucu işlem uygulanabilir.
Seton takıldıktan sonra fistül tekrarlar mı?
Evet. Yan kanalların bulunması, setonun çıkması, iç açıklığın devam etmesi veya Crohn hastalığı tekrarlamaya neden olabilir.
Seton Tedavisinin Amacı Fistülü Açık Tutarak Enfeksiyonu Kontrol Etmektir
Seton tedavisi özellikle sfinkter kaslarının önemli bölümünden geçen, aktif enfeksiyon bulunan veya kompleks yapıdaki anal fistüllerde kullanılır. Fistül kanalından geçirilen seton, iltihabın dışarı boşalmasını sağlayarak dış açıklığın erken kapanmasını ve yeni apse oluşmasını önlemeye yardımcı olur.
Gevşek drenaj setonu makat kaslarını kesmeden fistülü kontrol altında tutmayı amaçlar. Ancak çoğunlukla tek başına kesin tedavi sağlamaz ve sonrasında LIFT, ilerletme flebi, fistülotomi veya başka bir işlem gerekebilir.
Kesici seton ise fistül yolunu ve içerisinden geçtiği dokuyu yavaşça keserek tedavi etmeyi hedefler. Sfinkter kaslarını etkileyebileceği için dışkı kontrolü açısından dikkatle seçilmiş hastalarda kullanılmalıdır.
Setonun türü, ne kadar süre kalacağı ve ardından hangi tedavinin uygulanacağı her hastanın fistül anatomisine göre planlanır. Bu nedenle seton tedavisi yalnızca geçici bir ip uygulaması olarak değil, kasları korumayı ve enfeksiyonu kontrol etmeyi amaçlayan aşamalı anal fistül tedavisinin bir parçası olarak değerlendirilmelidir.
