Anal Fistül Neden Olur?
Anal fistül çoğunlukla makat kanalındaki küçük bezlerden birinin enfekte olması ve bunun sonucunda perianal apse gelişmesi nedeniyle oluşur. Apse boşaldıktan sonra enfeksiyonun başladığı anal bez ile makat çevresindeki cilt arasında iyileşmeyen bir kanal kalabilir. Bu anormal bağlantıya anal fistül adı verilir.
Anal fistülün ortaya çıkışında en yaygın mekanizma enfeksiyon ve apse olsa da her fistül aynı nedenle gelişmez. Crohn hastalığı, makat çevresindeki kronik iltihabi hastalıklar, geçirilmiş ameliyatlar, travmalar, radyoterapi ve bazı enfeksiyonlar da fistül oluşumuna zemin hazırlayabilir.
Bu nedenle “Anal fistül neden olur?” sorusunun yanıtı yalnızca apseyle sınırlandırılmamalıdır. Hastanın daha önce apse geçirip geçirmediği, bağırsak hastalıkları, ameliyat öyküsü ve fistülün tekrarlayıcı olup olmadığı birlikte değerlendirilmelidir.
Anal fistülün genel yapısı, hastalığın seyri ve tedavi seçenekleri Anal Fistül ana rehberinde ele alınmaktadır. Bu içerikte ise fistülün nasıl oluştuğu, başlıca nedenleri ve oluşum riskini artıran durumlar açıklanmaktadır.
Anal Fistül Nasıl Oluşur?
Makat kanalının iç kısmında dışkılama sırasında kayganlık sağlamaya yardımcı olan küçük anal bezler bulunur. Bu bezlerin kanalları tıkandığında bakteriler bez içerisinde çoğalabilir ve enfeksiyon gelişebilir.
Enfeksiyon ilerlediğinde dokular arasında iltihap birikerek perianal apse adı verilen ağrılı bir boşluk oluşturabilir. Apse bazen kendiliğinden cilde açılır, bazen de tıbbi olarak boşaltılır. İltihap boşaldığında ağrı ve şişlik azalabilir ancak enfeksiyonun başladığı iç açıklık ile apsenin boşaldığı dış açıklık arasında bir kanal kalabilir.
Bu süreç genel olarak şu şekilde ilerler:
Anal bezin kanalı tıkanır.
Bez içerisinde bakteriyel enfeksiyon gelişir.
Enfeksiyon çevre dokulara ilerleyerek apse oluşturur.
Apse kendiliğinden veya cerrahi olarak boşalır.
Drenaj yolu tamamen iyileşmez.
Anal kanal ile cilt arasında kalıcı bir fistül kanalı oluşur.
Anal fistüllerin büyük bölümü bu kriptoglandüler mekanizmayla, yani anal bezlerde başlayan enfeksiyon sonucunda gelişir. NHS ve Mayo Clinic de en yaygın nedenin anal bez enfeksiyonunun oluşturduğu apse ve apsenin ardından kalan drenaj kanalı olduğunu belirtmektedir.
Anal Fistülün En Yaygın Nedeni: Perianal Apse
Anal fistülün en sık görülen nedeni daha önce oluşmuş bir perianal apsedir. Ancak apse ile fistül aynı hastalık değildir.
Perianal apse, makat çevresindeki dokular içerisinde iltihap birikmesidir. Anal fistül ise bu enfeksiyon alanıyla anal kanal veya rektum arasında gelişen kalıcı bağlantıdır.
Apse boşaltıldığında iltihabın tahliye edilmesi sağlanır. Buna rağmen enfeksiyonun kaynağı olan anal bez ile cilt arasındaki yol açık kalırsa fistül gelişebilir. Bu nedenle apse tedavisinden sonra yara iyileşse bile aynı bölgede yeniden şişlik, akıntı veya küçük bir açıklık oluşabilir.
Apse geçiren herkesin mutlaka anal fistül geliştireceği söylenemez. Fistül oluşma ihtimali enfeksiyonun yerleşimine, apsenin derinliğine, anal bezin durumuna, iyileşme sürecine ve hastanın eşlik eden hastalıklarına göre değişebilir.
Daha önce makat apsesi geçiren kişilerde şu durumlar fistül açısından dikkat çekicidir:
Apse yarasının uzun süre kapanmaması
Aynı noktadan aralıklı iltihap gelmesi
Apse boşaltıldıktan sonra şişliğin tekrarlaması
Kapanıp yeniden açılan küçük bir yara oluşması
Aynı bölgede birden fazla apse gelişmesi
Apse Boşaltıldıktan Sonra Neden Fistül Kalabilir?
Apse boşaltılması, içeride biriken iltihabın dışarı alınmasını sağlar. Ancak apseye neden olan iç açıklık veya anal bezdeki enfeksiyon devam ederse drenaj yolu tamamen kapanmayabilir.
Burada iki farklı süreç birbirinden ayrılmalıdır:
Apse drenajı: Birikmiş iltihabın boşaltılmasıdır.
Fistülün ortadan kaldırılması: Anal kanal ile cilt arasındaki kalıcı bağlantının tedavi edilmesidir.
Apse boşaltılması enfeksiyon basıncını azaltabilir ancak her zaman fistül kanalını ortadan kaldırmaz. Bu nedenle apsenin başarıyla boşaltılmış olması daha sonra fistül gelişmeyeceği anlamına gelmez.
Fistül kanalının oluşması, drenaj işleminin yanlış yapıldığı anlamına da gelmez. Bazı apselerde anal bez ile cilt arasındaki bağlantı enfeksiyonun doğal seyri içerisinde gelişmiş olabilir.
Cleveland Clinic, apsedeki iltihabın dışarı çıkmak için oluşturduğu yolun tam iyileşmemesi durumunda fistül kanalının kalabileceğini açıklamaktadır.
Anal Bezler Neden Enfekte Olur?
Anal bezlerin enfekte olmasının temelinde çoğunlukla bez kanalının tıkanması bulunur. Kanal tıkandığında salgılar dışarı akamaz ve bakterilerin çoğalabileceği kapalı bir ortam oluşabilir.
Anal bez enfeksiyonuna katkıda bulunabilecek süreçler şunlardır:
Bez kanalının dışkı veya salgıyla tıkanması
Makat kanalındaki bakterilerin bez içerisine ilerlemesi
Anal kanal dokusunda iltihap gelişmesi
Bağışıklık sisteminin enfeksiyonlara karşı zayıflaması
Crohn hastalığı gibi kronik bağırsak iltihapları
Bununla birlikte çoğu hastada anal bezin neden tıkandığı kesin olarak gösterilemeyebilir. Bu nedenle anal fistül her zaman kişinin yaptığı bir hata, beslenme biçimi veya temizlik alışkanlığıyla açıklanamaz.
Crohn Hastalığı Anal Fistüle Neden Olur mu?
Crohn hastalığı, sindirim sisteminin farklı bölümlerinde uzun süreli ve derin iltihaplanmaya yol açabilen inflamatuvar bağırsak hastalığıdır. Bu iltihap bağırsak duvarının tüm katmanlarına ilerleyebilir ve dokular arasında anormal kanallar oluşmasına neden olabilir.
Crohn hastalığı makat ve rektum çevresini etkilediğinde:
Tekrarlayan perianal apseler,
Birden fazla fistül kanalı,
Karmaşık ve dallanan fistüller,
İyileşmesi geciken yaralar,
Birden fazla dış açıklık
görülebilir.
Crohn hastalığına bağlı fistüllerin oluşum mekanizması, klasik anal bez enfeksiyonundan farklı olabilir. Bu hastalarda bağırsak duvarındaki kronik iltihap çevre dokulara ilerleyerek kanal oluşmasına neden olabilir.
Özellikle genç yaşta başlayan, tekrar eden, birden fazla açıklığı bulunan veya bağırsak şikâyetlerinin eşlik ettiği anal fistüllerde Crohn hastalığı olasılığı değerlendirilmelidir. NHS, Mayo Clinic ve Cleveland Clinic de Crohn hastalığını anal fistülün daha az yaygın fakat önemli nedenleri arasında göstermektedir.
Anal fistülü bulunan her kişide Crohn hastalığı olduğu düşünülmemelidir. Hastaların büyük bölümünde neden, anal bezlerden başlayan enfeksiyon ve apsedir.
Hidradenitis Suppurativa Fistül Oluşturabilir mi?
Hidradenitis suppurativa; koltuk altı, kasık, kalça ve makat çevresi gibi kıvrımlı bölgelerde tekrarlayan ağrılı nodüller, apseler ve cilt altında tüneller oluşturabilen kronik inflamatuvar bir cilt hastalığıdır.
Makat çevresinde geliştiğinde anal fistüle benzeyen akıntılı açıklıklar ve deri altı kanallar oluşturabilir. Bazı hastalarda hidradenitis suppurativa ile gerçek anal fistül aynı anda da bulunabilir.
Hidradenitis suppurativayı düşündürebilecek özellikler şunlardır:
Kasık ve koltuk altında da tekrarlayan apseler bulunması
Cilt üzerinde birden fazla akıntılı açıklık oluşması
Kalın ve kabarık yara izleri gelişmesi
Lezyonların yalnızca makat kanalına yakın olmaması
Benzer şikâyetlerin ailede başka kişilerde de görülmesi
Hidradenitis suppurativa kaynaklı cilt tünelleri her zaman anal kanal ile bağlantılı değildir. Bu nedenle hangi kanalın gerçek anal fistül, hangisinin cilt hastalığına bağlı olduğu muayene ve gerektiğinde görüntüleme ile belirlenmelidir.
Hidradenitis suppurativa, güvenilir klinik kaynaklarda anal fistülün daha seyrek nedenleri arasında gösterilmektedir.
Geçirilmiş Ameliyatlar Anal Fistüle Neden Olabilir mi?
Makat, rektum veya pelvis bölgesinde gerçekleştirilen bazı cerrahi işlemler nadiren fistül oluşumuna zemin hazırlayabilir. Cerrahi sonrasında enfeksiyon gelişmesi, dokuların iyileşmesinin gecikmesi veya iki doku yüzeyi arasında istenmeyen bir bağlantı oluşması fistüle neden olabilir.
Ameliyatla ilişkili fistül riski şu durumlarda artabilir:
Ameliyat bölgesinde enfeksiyon gelişmesi
Dikiş hattında açılma veya iyileşme sorunu oluşması
Daha önce aynı bölgede birden fazla operasyon geçirilmesi
Dokuların kanlanmasının bozulması
Crohn hastalığı gibi iyileşmeyi etkileyen hastalıkların bulunması
Pelvik radyoterapi uygulanmış olması
Her makat ameliyatı anal fistüle yol açmaz. Cerrahiye bağlı fistüller, anal bez enfeksiyonuyla oluşan fistüllere göre daha seyrektir.
Mayo Clinic ve Cleveland Clinic, makat bölgesindeki cerrahi işlemleri anal fistül için olası neden veya risk faktörleri arasında belirtmektedir.
Makat Bölgesine Alınan Darbeler Fistül Yapabilir mi?
Makat ve perine bölgesine yönelik ciddi travmalar dokularda yaralanma, enfeksiyon ve iyileşme bozukluğu oluşturarak nadiren fistüle neden olabilir.
Travmaya bağlı fistül oluşumu şu durumlarla ilişkili olabilir:
Makat çevresindeki derin yaralanmalar
Yabancı cisim kaynaklı hasarlar
Doğum sırasında oluşan ileri dereceli perine yaralanmaları
Tıbbi girişimlere bağlı doku hasarı
Pelvis ve perine bölgesindeki ciddi kazalar
Basit bir çarpma, uzun süre oturma veya bisiklete binme çoğunlukla anal fistülün doğrudan nedeni değildir. Fistül gelişmesi için genellikle doku bütünlüğünü bozan ciddi yaralanma, enfeksiyon veya kronik iltihaplanma gerekir.
Travma öyküsü bulunan hastalarda kanalın anal sfinkter kasları, vajina, rektum ve çevre organlarla ilişkisi ayrıca değerlendirilmelidir.
Radyoterapi Anal Fistül Oluşturabilir mi?
Pelvis bölgesine uygulanan radyoterapi bağırsak, rektum ve çevre dokularda zaman içerisinde kanlanma bozukluğu, kronik iltihap ve doku hasarı oluşturabilir.
Bu değişiklikler:
Yaraların geç iyileşmesine,
Dokuların daha kolay enfekte olmasına,
Rektum ile çevre yapılar arasında bağlantı gelişmesine,
Cerrahi sonrasında iyileşme problemlerine
zemin hazırlayabilir.
Radyoterapiye bağlı fistüller klasik anal bez enfeksiyonu kaynaklı fistüllerden farklı özellik gösterebilir. Kanal yalnızca makat çevresindeki cilde değil, mesane veya vajina gibi farklı organlara da uzanabilir.
Radyoterapi öyküsü anal fistülün nadir nedenleri arasında yer almaktadır.
Hangi Enfeksiyonlar Anal Fistüle Yol Açabilir?
Anal fistüllerin çoğu makat bezlerinde başlayan sıradan bakteriyel enfeksiyonlara bağlıdır. Bununla birlikte daha nadir bazı enfeksiyonlar da makat ve rektum çevresinde kronik iltihaplanma oluşturarak fistüle neden olabilir.
Bunlar arasında:
Tüberküloz,
Aktinomikoz,
Bazı cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar,
Bağışıklık sistemi baskılanmış kişilerde gelişen fırsatçı enfeksiyonlar
yer alabilir.
Bu enfeksiyonlar her anal fistül hastasında araştırılmaz. Ancak fistülün alışılmadık bir görünümde olması, sık tekrarlaması, tedaviye rağmen iyileşmemesi veya hastada bağışıklık sistemini etkileyen bir durum bulunması hâlinde değerlendirme genişletilebilir.
NHS; tüberküloz ve HIV ile ilişkili enfeksiyonları, Cleveland Clinic ise tüberküloz, anal yolla bulaşan enfeksiyonlar ve aktinomikozu daha seyrek nedenler arasında sıralamaktadır.
HIV tek başına doğrudan anal fistül oluşturan bir hastalık olarak değerlendirilmemelidir. Bağışıklık sistemini zayıflatarak makat çevresindeki enfeksiyonların gelişmesini ve iyileşme sorunlarını kolaylaştırabilir.
Divertikülit Anal Fistüle Neden Olur mu?
Divertikülit, kalın bağırsak duvarındaki küçük keseciklerin iltihaplanmasıdır. İlerlemiş enfeksiyon çevre dokulara yayılırsa bağırsak ile farklı organlar veya cilt arasında fistül gelişebilir.
Ancak divertikülit çoğunlukla doğrudan klasik anal fistüle neden olmaz. Divertikülite bağlı fistüller daha çok kolon ile mesane, vajina veya cilt arasında gelişir.
NHS, divertiküliti anal fistüllerin daha az yaygın nedenlerinden biri olarak belirtmektedir. Bununla birlikte hastanın fistülünün gerçekten anal kanaldan mı, yoksa bağırsağın daha üst bölümünden mi kaynaklandığının belirlenmesi gerekir.
Kanser Anal Fistüle Neden Olabilir mi?
Rektum, anal kanal veya pelvis bölgesindeki bazı tümörler dokuları doğrudan etkileyerek fistül oluşumuna neden olabilir. Ayrıca kanser nedeniyle gerçekleştirilen ameliyatlar ve radyoterapi de fistül gelişimine katkıda bulunabilir.
Kanser kaynaklı fistüller nadirdir. Buna rağmen aşağıdaki durumlarda altta yatan farklı hastalıklar göz önünde bulundurulmalıdır:
İleri yaşta ilk kez fistül gelişmesi
Fistül çevresinde sert ve düzensiz bir kitle bulunması
Açıklanamayan kilo kaybı
Sürekli veya artan makattan kanama
Tedaviye rağmen iyileşmeyen yara
Uzun yıllardır devam eden fistülün görünüm değiştirmesi
Dışkılama düzeninde belirgin değişiklik oluşması
Bu bulguların bulunması mutlaka kanser olduğu anlamına gelmez. Ancak yalnızca sıradan bir enfeksiyon varsayımıyla değerlendirilmemelidir.
Anal Fistül Kabızlıktan Olur mu?
Kabızlık anal fistülün temel ve doğrudan nedeni değildir. Sert dışkılama ve ıkınma daha çok anal fissür ve hemoroid gibi hastalıklarla ilişkilidir.
Kabızlık makat çevresindeki ağrıyı, tahrişi ve dışkılama zorluğunu artırabilir ancak tek başına anal kanal ile cilt arasında fistül oluşturması beklenmez.
Anal fistül ile anal fissürün isimlerinin benzemesi bu konuda karışıklığa yol açabilir:
Anal fissür: Makat kanalındaki çatlak veya yırtıktır.
Anal fistül: Anal kanal ile cilt arasındaki anormal bağlantıdır.
Kabızlık anal fissür oluşumunda önemli bir etken olabilirken anal fistül çoğunlukla apse ve enfeksiyon sonrasında gelişir.
İshal Anal Fistül Yapar mı?
Sıradan ve kısa süreli ishal doğrudan anal fistül oluşturmaz. Ancak uzun süren ishal makat çevresinde tahrişe neden olabilir ve mevcut fistülün şikâyetlerini artırabilir.
Kronik ishalin Crohn hastalığı gibi inflamatuvar bağırsak hastalıklarından kaynaklanması durumunda fistül riski dolaylı olarak artabilir. Buradaki temel neden ishalin kendisi değil, bağırsak duvarındaki kronik ve derin iltihaplanmadır.
Tekrarlayan anal fistüle karın ağrısı, uzun süreli ishal, dışkıda kan ve kilo kaybı eşlik ediyorsa altta yatan bağırsak hastalıkları değerlendirilmelidir.
Hemoroid Anal Fistüle Dönüşür mü?
Hemoroid doğrudan anal fistüle dönüşmez. İki hastalığın oluşum mekanizması birbirinden farklıdır.
Hemoroid, makat kanalındaki damar yastıkçıklarının genişlemesi ve sarkmasıyla ilişkilidir. Anal fistül ise çoğunlukla anal bez enfeksiyonu ve apse sonrasında gelişen anormal kanaldır.
Bir kişide hemoroid ve anal fistül aynı anda bulunabilir. Ancak hemoroidin ilerleyerek fistül hâline geldiği düşüncesi doğru değildir.
Hemoroid ameliyatı sonrasında nadiren enfeksiyon veya iyileşme sorunu gelişirse cerrahi komplikasyona bağlı fistül oluşabilir. Bu durum hemoroidin fistüle dönüşmesi değil, ameliyat ve enfeksiyonla ilişkili ayrı bir süreçtir.
Anal Fissür Fistüle Dönüşür mü?
Basit bir anal fissür çoğunlukla anal fistüle dönüşmez. Anal fissür makat kanalında oluşan yüzeysel çatlak, anal fistül ise anal kanal ile cilt arasında gelişen kanaldır.
Bununla birlikte uzun süre iyileşmeyen, enfekte olan veya altında Crohn hastalığı bulunan bazı kronik yaralar daha karmaşık tablolarla birlikte görülebilir. Böyle bir durumda başlangıçtan beri yalnızca basit fissür bulunup bulunmadığı yeniden değerlendirilmelidir.
Makat bölgesindeki ağrı, kanama ve akıntı birbirine benzeyebileceği için hastaların fistül ile fissürü yalnızca belirtilere göre ayırması güç olabilir.
Kötü Hijyen Anal Fistüle Neden Olur mu?
Anal fistül doğrudan yetersiz temizlik nedeniyle oluşmaz. Makat bölgesinde fistül gelişen bir kişinin kişisel temizliğinin kötü olduğu sonucuna varılması doğru değildir.
Anal bezlerdeki tıkanma ve enfeksiyon, bölge düzenli temizlense bile gelişebilir. Hatta aşırı temizlik, sert sabunlar, antiseptikler ve sık sürtünme makat çevresindeki cildi tahriş ederek şikâyetleri artırabilir.
Temizlik alışkanlıkları mevcut akıntının cilt üzerindeki etkisini azaltmak açısından önemli olabilir ancak anal fistülün temel oluşum mekanizması değildir.
Anal İlişki Fistül Yapar mı?
Anal ilişki tek başına anal fistülün yaygın bir nedeni değildir. Ancak ciddi doku yaralanması, enfeksiyon veya cinsel yolla bulaşan hastalık gelişmesi durumunda fistül riski dolaylı olarak artabilir.
Özellikle şiddetli ağrı, kanama, yara, ateş veya iltihaplı akıntı oluşması hâlinde travma ve enfeksiyon açısından değerlendirme gerekir.
Cinsel yolla bulaşan bazı kronik enfeksiyonlar, makat ve rektum çevresinde iltihap oluşturarak nadiren fistüle zemin hazırlayabilir. Ancak anal fistülü bulunan her hastada nedenin cinsel temas olduğu düşünülmemelidir.
Anal Fistül Kimlerde Daha Sık Görülür?
Anal fistül herkeste gelişebilir. Ancak bazı hastalıklar ve geçmiş sağlık sorunları riski artırabilir.
Riskin daha yüksek olabileceği gruplar şunlardır:
Daha önce perianal apse geçirenler
Crohn hastalığı bulunanlar
Tekrarlayan makat çevresi enfeksiyonu yaşayanlar
Hidradenitis suppurativa hastaları
Makat veya pelvis bölgesinden ameliyat geçirenler
Pelvik radyoterapi alanlar
Bağışıklık sistemi baskılanmış kişiler
Makat çevresinde ciddi travma yaşayanlar
Kronik veya tedavi edilmemiş enfeksiyonu bulunanlar
Daha önce boşaltılmış anal apse, klinik kaynaklarda anal fistül için en belirgin risk faktörlerinden biri olarak gösterilmektedir.
Bir risk faktörüne sahip olmak kişinin mutlaka fistül geliştireceği anlamına gelmez. Aynı şekilde bilinen hiçbir risk faktörü bulunmayan kişilerde de anal fistül oluşabilir.
Anal Fistül Erkeklerde Neden Daha Sık Görülür?
Anal fistül erkeklerde kadınlara göre daha sık bildirilmektedir. Ancak bu farkın kesin nedeni tam olarak açıklanmış değildir.
Olası etkenler arasında:
Anal bezlerin anatomik özellikleri,
Hormonal farklılıklar,
Perianal apse sıklığındaki farklılıklar,
Hidradenitis suppurativa gibi eşlik eden hastalıklar
bulunabilir.
Erkek olmak tek başına anal fistül nedeni değildir. Yalnızca hastalığın görülme sıklığını etkileyen faktörlerden biri olarak değerlendirilir. Mayo Clinic ve Cleveland Clinic, anal fistülün erkeklerde daha sık görüldüğünü belirtmektedir.
Çocuklarda Anal Fistül Neden Olur?
Çocuklarda ve özellikle bebeklerde anal fistül erişkinlerden farklı özellikler gösterebilir. Bebeklerde fistül çoğunlukla makat çevresindeki bezlerin enfeksiyonu ve apse oluşumu sonrasında gelişir.
Bebeklerde makat çevresinde:
Tekrarlayan şişlik,
Kızarıklık,
İltihaplı akıntı,
Kapanıp yeniden açılan küçük bir delik
görülebilir.
Daha büyük çocuklarda tekrarlayan veya karmaşık fistüller varsa Crohn hastalığı, bağışıklık sistemi sorunları ve farklı enfeksiyonlar da değerlendirilmelidir.
Çocuklarda izlenecek yaklaşım erişkinlerden farklı olabileceği için erişkin hastalara yönelik öneriler doğrudan uygulanmamalıdır.
Anal Fistül Tekrar Neden Oluşur?
Daha önce tedavi edilmiş anal fistülün aynı bölgede veya yakınında yeniden ortaya çıkmasına nüks adı verilir.
Fistülün tekrarlamasına katkıda bulunabilecek durumlar şunlardır:
İç açıklığın devam etmesi
Fistül kanalının bir bölümünün gözden kaçması
Yan dalların veya apse boşluklarının bulunması
Fistülün anal kasların arasından karmaşık şekilde geçmesi
Crohn hastalığının aktif olması
Devam eden enfeksiyon
Yaranın beklenen şekilde iyileşmemesi
Daha önce birden fazla işlem uygulanmış olması
Fistülün yeniden oluşması her zaman önceki işlemin hatalı yapıldığı anlamına gelmez. Karmaşık fistüller, Crohn hastalığıyla ilişkili fistüller ve dallanan kanallar yapıları gereği daha yüksek tekrarlama riski taşıyabilir.
Stres Anal Fistüle Neden Olur mu?
Stres doğrudan anal fistül oluşturan bir neden değildir. Ancak kronik stres uyku, bağışıklık sistemi, bağırsak alışkanlıkları ve inflamatuvar bağırsak hastalıklarının seyri üzerinde etkili olabilir.
Crohn hastalığı bulunan kişilerde stres dönemlerinde sindirim sistemi şikâyetleri artabilir. Buna rağmen stresin tek başına anal kanal ile cilt arasında fistül oluşturduğu söylenemez.
Anal fistülün temel nedenleri arasında enfeksiyon, apse, kronik iltihap, cerrahi ve travma yer alır.
Beslenme Anal Fistüle Neden Olur mu?
Belirli bir yiyeceğin doğrudan anal fistül oluşturduğu gösterilmemiştir. Acı, baharatlı, yağlı veya lifsiz besinler bazı kişilerde dışkılama düzenini ve makat çevresindeki rahatsızlığı etkileyebilir ancak tek başına fistül kanalı oluşturmaz.
Beslenmenin fistül üzerindeki etkisi daha çok dolaylıdır:
Crohn hastalığının belirtilerini etkileyebilir.
Kabızlık veya ishali artırabilir.
Dışkılama sırasında ağrıyı belirginleştirebilir.
Ameliyat sonrası bağırsak düzenini etkileyebilir.
Bu nedenle anal fistülün nedeni yalnızca tüketilen gıdalara bağlanmamalıdır.
Anal Fistül Önlenebilir mi?
Anal fistülü her zaman önlemek mümkün değildir. Özellikle anal bezlerin neden enfekte olduğu çoğu hastada önceden tahmin edilemez.
Bununla birlikte bazı durumlarda riskin azaltılması veya hastalığın erken fark edilmesi mümkün olabilir:
Makat çevresindeki apse ve şişliklerin geciktirilmeden değerlendirilmesi
Crohn hastalığının düzenli takip edilmesi
Tekrarlayan akıntı ve yaraların ihmal edilmemesi
Diyabet gibi enfeksiyon riskini artıran hastalıkların kontrol altında tutulması
Ameliyat sonrası yara bakımına uyulması
Bağışıklığı baskılayan tedavilerin hekim kontrolünde sürdürülmesi
Perianal apsenin erken tedavi edilmesi enfeksiyonun ilerlemesini önleyebilir. Ancak apse zamanında boşaltılsa bile bazı hastalarda fistül gelişebilir. Bu nedenle erken müdahale fistül riskini tamamen ortadan kaldıran bir garanti olarak görülmemelidir.
Fistülün Nedenini Belirlemek Neden Önemlidir?
Anal fistülün yalnızca varlığını belirlemek yeterli değildir. Fistülün hangi nedenle oluştuğu, uygulanacak yaklaşımı ve tekrarlama riskini etkileyebilir.
Örneğin:
Anal bez enfeksiyonuna bağlı basit fistül ile Crohn hastalığına bağlı fistül aynı şekilde değerlendirilmez.
Hidradenitis suppurativaya bağlı deri tünelleri gerçek anal fistülden ayrılmalıdır.
Radyoterapi sonrası gelişen fistüllerde doku iyileşmesi farklı olabilir.
Tekrarlayan veya çoklu fistüllerde altta yatan bağırsak hastalıkları araştırılabilir.
Travma ve ameliyat sonrası gelişen fistüllerde kanalın çevre organlarla ilişkisi önem kazanabilir.
Hastanın apse, Crohn hastalığı, ameliyat, travma ve radyoterapi öyküsünü hekimle paylaşması bu nedenle önemlidir.
Fistülün kaynağını ve kanal yapısını belirlemek için kullanılan muayene ve görüntüleme yöntemleri doğru Anal Fistül Tanısı açısından önemlidir.
Sık Sorulan Sorular
Anal fistülün temel nedeni nedir?
Anal fistülün en yaygın nedeni anal bezlerden birinin enfekte olmasıdır. Enfeksiyon apse oluşturur ve apse boşaldıktan sonra anal kanal ile cilt arasında iyileşmeyen bir kanal kalabilir.
Her anal apse fistüle dönüşür mü?
Hayır. Anal apse geçiren herkesin fistül geliştirmesi beklenmez. Ancak apse sonrasında yaranın kapanmaması, akıntının sürmesi veya aynı bölgede şişliğin tekrarlaması fistül olasılığını artırır.
Apse ameliyatı fistüle neden olur mu?
Apse drenajı doğrudan fistül oluşturan işlem değildir. Fistül çoğunlukla apsenin ve anal bez enfeksiyonunun doğal seyri sırasında gelişir. Drenaj sonrasında fark edilmesi, işlemin fistüle neden olduğu anlamına gelmeyebilir.
Anal fistül bulaşıcı mıdır?
Anal bez enfeksiyonuna bağlı sıradan anal fistül kişiden kişiye bulaşan bir hastalık değildir. Ancak altta cinsel yolla bulaşan bir enfeksiyon bulunuyorsa bu enfeksiyonun bulaşma riski ayrıca değerlendirilmelidir.
Hemoroid fistül yapar mı?
Hemoroid doğrudan anal fistüle dönüşmez. Hemoroid damar yapılarıyla, fistül ise enfeksiyon sonrasında gelişen anormal kanalla ilişkilidir.
Kabızlık anal fistül yapar mı?
Kabızlık anal fistülün doğrudan nedeni değildir. Daha çok anal fissür ve hemoroid gibi hastalıklarla ilişkilidir. Fistülün temel nedeni çoğunlukla anal bez enfeksiyonu ve apsedir.
Anal fissür fistüle dönüşür mü?
Basit anal fissür çoğunlukla fistüle dönüşmez. İki hastalık farklı oluşum mekanizmalarına sahiptir. Akıntı ve tekrarlayan apse varsa yalnızca fissür değil, fistül olasılığı da değerlendirilmelidir.
Crohn hastalığı olan herkeste anal fistül oluşur mu?
Hayır. Crohn hastalığı fistül riskini artırabilir ancak hastalığı bulunan herkes anal fistül geliştirmez. Risk, hastalığın yerleşimi ve aktivitesi gibi faktörlere bağlıdır.
Anal fistül genetik midir?
Anal fistül çoğunlukla doğrudan kalıtsal bir hastalık değildir. Ancak Crohn hastalığı ve hidradenitis suppurativa gibi ailesel yatkınlık gösterebilen hastalıklar fistül riskini dolaylı olarak artırabilir.
Anal fistül kendiliğinden oluşabilir mi?
Hastaya belirgin bir neden yokmuş gibi görünebilir. Ancak çoğu vakada fark edilmeden gelişen anal bez enfeksiyonu veya daha önce kendiliğinden boşalmış küçük bir apse bulunabilir.
Anal fistül neden tekrarlar?
Fistülün iç açıklığının devam etmesi, yan kanallar, yeni apse oluşumu, Crohn hastalığı veya karmaşık kanal yapısı tekrarlamaya katkıda bulunabilir.
Anal Fistülün Nedeni Her Hastada Aynı Değildir
Anal fistülün en yaygın nedeni anal bez enfeksiyonu ve bunun sonucunda gelişen perianal apsedir. Apse boşaldıktan sonra anal kanal ile cilt arasında kalıcı bir drenaj yolu kaldığında fistül oluşabilir.
Bununla birlikte Crohn hastalığı, hidradenitis suppurativa, geçirilmiş cerrahi işlemler, travma, radyoterapi ve bazı kronik enfeksiyonlar da fistül gelişimine neden olabilir. Özellikle tekrarlayan, birden fazla açıklığı bulunan veya tedaviye rağmen iyileşmeyen fistüllerde yalnızca apse geçmişine odaklanılmamalıdır.
Fistülün nedeninin belirlenmesi, hastalığın kanal yapısının anlaşılması ve uygun yaklaşımın planlanması açısından önemlidir. Tedavi seçimi yalnızca fistülün varlığına göre değil; nedenine, anal kaslarla ilişkisine, yan dallarına ve eşlik eden hastalıklara göre yapılmalıdır.
