Hemoroid, makat çevresinde veya rektumun alt bölümünde bulunan damar yastıkçıklarının genişlemesi, şişmesi ve belirti verir hâle gelmesiyle ortaya çıkan yaygın bir anorektal hastalıktır. Halk arasında “basur” olarak da bilinen bu durum; makatta kanama, dışkılama sırasında ağrı, ele gelen şişlik, kaşıntı, yanma, akıntı veya dışkılama sonrası tam boşalamama hissi gibi farklı şikâyetlerle kendini gösterebilir.
Ancak hemoroid denildiğinde en önemli nokta şudur: Makattan gelen her kanama hemoroid değildir. Aynı şekilde makatta hissedilen her ağrı, şişlik veya yanma da yalnızca basurla açıklanamaz. Anal fissür, anal fistül, perianal apse, bağırsak polipleri, iltihabi bağırsak hastalıkları ve bazı ciddi kalın bağırsak hastalıkları benzer belirtilerle ortaya çıkabilir. Bu nedenle hemoroid şüphesi olan kişilerde doğru tanı, yalnızca şikâyetlere bakılarak değil, hekim değerlendirmesiyle konulmalıdır.
Hemoroid genellikle yaşam kalitesini bozan ancak doğru değerlendirildiğinde yönetilebilir bir hastalıktır. Erken dönemde kabızlığın düzenlenmesi, tuvalet alışkanlıklarının değiştirilmesi, lifli beslenme, sıvı tüketiminin artırılması ve bazı medikal tedavilerle şikâyetler kontrol altına alınabilir. Daha ileri evrelerde ise lastik bant ligasyonu, skleroterapi, lazer uygulamaları veya cerrahi tedavi gibi farklı yöntemler gündeme gelebilir.
Bu rehberde hemoroidin ne olduğunu, iç ve dış hemoroid farkını, belirtilerini, nedenlerini, evrelerini, tanı sürecini ve tedavi seçeneklerini adım adım ele alıyoruz.
Hemoroid Nedir?
Hemoroid, makat kanalı ve rektumun alt kısmında yer alan damar yapılarının genişlemesi ve sarkması sonucu ortaya çıkan bir hastalıktır. Aslında bu bölgede bulunan damar yastıkçıkları normal anatomik yapılardır. Bu yastıkçıklar dışkı kontrolüne yardımcı olur. Sorun, bu damar yapılarının basınç artışı, kabızlık, uzun süre ıkınma, gebelik, hareketsizlik veya benzeri nedenlerle genişleyip şişmesiyle başlar.
Hemoroid geliştiğinde kişi başlangıçta yalnızca tuvalet sonrası hafif kanama veya kaşıntı fark edebilir. Bazı kişilerde dışkılama sırasında ele gelen meme, makat çevresinde dolgunluk, otururken rahatsızlık veya temizlik sırasında hassasiyet oluşabilir. Hastalık ilerledikçe iç hemoroid memeleri dışarı doğru sarkabilir ve bazı durumlarda elle içeri itme ihtiyacı doğabilir.
Hemoroid temelde iki ana gruba ayrılır:
İç hemoroid
Dış hemoroid
Bazı hastalarda ise hem iç hem dış hemoroid bulguları birlikte görülebilir. Buna mikst hemoroid de denir.
İç Hemoroid Nedir?
İç hemoroid, makat kanalının iç kısmında, genellikle ağrı duyusunun daha az olduğu bölgede gelişen hemoroid türüdür. Bu nedenle iç hemoroid erken dönemde çoğu zaman ağrıdan çok kanama ile fark edilir.
İç hemoroidde en sık görülen belirti, dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı kan görülmesidir. Kan tuvalet kâğıdında, klozette veya dışkının üzerinde fark edilebilir. Bunun yanında dışkılama sonrası makatta dolgunluk, mukus benzeri akıntı, kaşıntı ve ilerleyen evrelerde dışarı sarkan meme hissi oluşabilir.
İç hemoroid her zaman dışarıdan görülmez. Bu nedenle hasta “makatta bir şey görünmüyor ama kanama oluyor” diyebilir. Bu durum iç hemoroid ihtimalini düşündürse de kesin tanı için muayene gerekir.
Dış Hemoroid Nedir?
Dış hemoroid, makatın dış kısmında, deriyle kaplı bölgede oluşan hemoroid türüdür. İç hemoroide göre ağrı daha belirgin olabilir çünkü dış bölge ağrıya daha duyarlıdır.
Dış hemoroidde kişi genellikle makat kenarında ele gelen şişlik, hassasiyet, otururken rahatsızlık, temizlik sırasında ağrı veya kaşıntı hisseder. Bazı durumlarda dış hemoroid içinde pıhtı oluşabilir. Bu tabloya tromboze dış hemoroid denir ve ani başlayan şiddetli ağrı, morumsu şişlik ve oturamama gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.
Dış hemoroid her zaman kanama yapmayabilir. Kanama daha çok tahriş, çatlama veya eşlik eden başka anorektal hastalıklarla birlikte görülebilir. Bu nedenle dışarıdan görülen her şişlik hemoroid olarak değerlendirilmemelidir.
Hemoroid Belirtileri Nelerdir?
Hemoroid belirtileri, hastalığın iç veya dış hemoroid olmasına, evresine, pıhtı gelişip gelişmediğine ve eşlik eden başka makat hastalıklarının bulunup bulunmadığına göre değişebilir.
En sık görülen hemoroid belirtileri şunlardır:
Makattan parlak kırmızı kan gelmesi
Dışkılama sırasında veya sonrasında ağrı
Makat çevresinde şişlik
Ele gelen meme veya çıkıntı
Kaşıntı ve yanma
Dışkılama sonrası tam boşalamama hissi
Mukus benzeri akıntı
İç çamaşırda lekelenme
Otururken rahatsızlık
Tuvalet sonrası temizlikte zorlanma
Burada önemli ayrım şudur: Kanama daha çok iç hemoroidde, ağrı ve ele gelen şişlik ise dış hemoroidde daha belirgin olabilir. Ancak bu her hasta için aynı değildir. Bazı kişilerde iç hemoroid sarkarak dışarı çıkabilir ve dış hemoroid gibi hissedilebilir. Bazı kişilerde ise hemoroide anal fissür eşlik ettiği için ağrı beklenenden daha şiddetli olabilir.
Hemoroid Kanaması Nasıl Olur?
Hemoroid kanaması genellikle parlak kırmızı renktedir ve çoğunlukla dışkılama sırasında ya da hemen sonrasında fark edilir. Kan tuvalet kâğıdında çizgi şeklinde görülebilir, klozete damlayabilir veya dışkının yüzeyinde yer alabilir.
Ancak makattan kan gelmesi, tek başına hemoroid tanısı koydurmaz. Özellikle kanamanın tekrarlaması, dışkılama alışkanlığında değişiklik, kilo kaybı, karın ağrısı, kansızlık, ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü veya ileri yaş gibi durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme gerekir.
Bu nedenle “nasıl olsa basurdur” düşüncesiyle uzun süre beklemek doğru değildir. Hemoroid sık görülür; fakat makattan kanama her zaman hemoroid kaynaklı olmayabilir.
Hemoroid Ağrısı Nasıl Hissedilir?
Hemoroid ağrısı hastadan hastaya değişir. İç hemoroid erken evrede genellikle ağrısızdır. Dış hemoroid, tromboze hemoroid veya hemoroide eşlik eden anal fissür varlığında ise ağrı belirgin hâle gelebilir.
Ağrı dışkılama sırasında batma, yanma veya basınç hissi şeklinde olabilir. Tromboze dış hemoroidde ağrı daha ani başlar ve makat kenarında sert, hassas, morumsu bir şişlik eşlik edebilir. Bu tablo günlük oturmayı, yürümeyi ve tuvalete çıkmayı zorlaştırabilir.
Şiddetli ağrı, ateş, akıntı veya hızla büyüyen şişlik varsa yalnızca hemoroid düşünülmemeli; perianal apse gibi acil değerlendirme gerektirebilecek durumlar da akla gelmelidir.
Hemoroid Neden Olur?
Hemoroid genellikle makat ve rektum bölgesindeki damar yapıları üzerinde basınç artmasıyla gelişir. Bu basınç artışı damarların genişlemesine, şişmesine ve zamanla sarkmasına neden olabilir.
Hemoroide zemin hazırlayan başlıca faktörler şunlardır:
Kronik kabızlık
Uzun süre ıkınma
Tuvalette uzun süre oturma
Liften fakir beslenme
Yetersiz su tüketimi
Hareketsiz yaşam
Gebelik
Doğum
Fazla kilo
Ağır kaldırma
Kronik ishal
Yaşla birlikte bağ dokularının zayıflaması
Ailevi yatkınlık
Kabızlık hemoroid için en önemli tetikleyicilerden biridir. Sert dışkı, dışkılama sırasında daha fazla ıkınmaya neden olur. Ikınma ise makat bölgesindeki damar basıncını artırır. Bu durum zamanla hemoroid memelerinin belirginleşmesine yol açabilir.
Tuvalette uzun süre oturmak da benzer şekilde makat bölgesinde basıncı artırabilir. Bu nedenle telefonla uzun süre tuvalette kalmak, dışkılama ihtiyacı olmadan beklemek veya her tuvalette fazla ıkınmak hemoroid şikâyetlerini artırabilir.
Hemoroid Evreleri Nelerdir?
İç hemoroid genellikle dört evrede değerlendirilir. Bu evreleme, hemoroid memesinin dışarı sarkıp sarkmadığına ve kendiliğinden içeri dönüp dönmediğine göre yapılır.
1. Evre Hemoroid
Birinci evrede hemoroid memesi makat dışına çıkmaz. Genellikle dışarıdan görülmez. En sık belirti dışkılama sırasında parlak kırmızı kanamadır. Ağrı genellikle belirgin değildir.
Bu evrede kabızlığın düzeltilmesi, lifli beslenme, bol sıvı tüketimi ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesiyle şikâyetler azaltılabilir.
2. Evre Hemoroid
İkinci evrede hemoroid memesi dışkılama sırasında dışarı doğru sarkabilir; ancak dışkılama sonrasında kendiliğinden içeri döner. Kanama, kaşıntı, akıntı ve dolgunluk hissi görülebilir.
Bu evrede yaşam tarzı değişikliklerine ek olarak bazı ofis işlemleri gündeme gelebilir.
3. Evre Hemoroid
Üçüncü evrede hemoroid memesi dışarı çıkar ve kendiliğinden içeri dönmez. Hasta çoğu zaman eliyle içeri itme ihtiyacı hisseder. Bu evrede kanama, akıntı, temizlik zorluğu ve rahatsızlık daha belirgin olabilir.
Tedavi kararı hastanın şikâyetlerine, muayene bulgularına ve eşlik eden hastalıklara göre verilir.
4. Evre Hemoroid
Dördüncü evrede hemoroid memesi sürekli dışarıdadır ve içeri itilemeyebilir. Şişlik, ağrı, akıntı, tahriş, kanama ve günlük yaşamı etkileyen rahatsızlık görülebilir.
Bu evrede cerrahi tedavi seçenekleri daha sık gündeme gelir. Ancak her hastada aynı yöntem uygulanmaz; tedavi kişiye özel planlanmalıdır.
Hemoroid Tanısı Nasıl Konulur?
Hemoroid tanısı, yalnızca hastanın anlattığı şikâyetlere bakılarak kesinleştirilmez. Makattan kanama, ağrı, kaşıntı, şişlik veya ele gelen meme gibi belirtiler hemoroidi düşündürebilir; ancak benzer şikâyetler anal fissür, anal fistül, perianal apse, rektal polipler, iltihabi bağırsak hastalıkları ve bazı kalın bağırsak hastalıklarında da görülebilir. Bu nedenle tanı sürecinde temel amaç yalnızca hemoroidi görmek değil, hemoroid ile karışabilecek diğer hastalıkları da dışlamaktır.
Tanı genellikle hastanın öyküsünün alınması ve anorektal muayene ile başlar. Hekim; kanamanın ne zamandır olduğunu, kanın rengini, dışkılama sırasında ağrı olup olmadığını, kabızlık veya ishal durumunu, ele gelen şişlik hissini, daha önce benzer şikâyet yaşanıp yaşanmadığını ve ailede bağırsak hastalığı öyküsü bulunup bulunmadığını değerlendirir.
Dış hemoroid çoğu zaman makat çevresinin gözle muayenesiyle fark edilebilir. İç hemoroid ise her zaman dışarıdan görülmeyebilir. Bu durumda parmakla rektal muayene, anoskopi veya rektoskopi gibi yöntemler gerekebilir. Özellikle tekrarlayan kanama, ileri yaş, kansızlık, dışkılama alışkanlığında değişiklik, kilo kaybı veya ailede kolon kanseri öyküsü varsa daha ileri bağırsak değerlendirmeleri gündeme gelebilir.
Hemoroid muayenesinden çekinmek, hastaların sık yaptığı hatalardan biridir. Oysa erken değerlendirme hem gereksiz ilaç kullanımını önler hem de kanama veya ağrının gerçek nedeninin zamanında anlaşılmasını sağlar.
Hemoroid Nasıl Geçer?
Hemoroidin nasıl geçeceği; hastalığın iç veya dış hemoroid olmasına, evresine, şikâyetlerin süresine, kanama veya ağrı yoğunluğuna ve hastanın yaşam alışkanlıklarına göre değişir. Her hemoroid aynı yöntemle tedavi edilmez. Erken evrede yalnızca kabızlığın düzeltilmesi ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi yeterli olabilirken, ileri evrede işlem veya cerrahi tedavi gerekebilir.
Hafif hemoroid şikâyetlerinde ilk hedef dışkının yumuşatılması ve ıkınmanın azaltılmasıdır. Bunun için lifli beslenme, yeterli su tüketimi, düzenli hareket, tuvalette uzun süre kalmama ve dışkılama ihtiyacını ertelememe önemlidir. Sert dışkı ve uzun süre ıkınma devam ederse kullanılan kremler veya ilaçlar geçici rahatlama sağlasa bile şikâyetler tekrarlayabilir.
Hemoroidin tamamen geçmesi ifadesi de dikkatli kullanılmalıdır. Bazı hastalarda şikâyetler kontrol altına alınır ve uzun süre sorun yaşanmaz. Bazı hastalarda ise hemoroid memesi belirginleşmiş, sarkmış veya pıhtılaşmışsa yalnızca evde bakım yeterli olmayabilir. Bu nedenle tedavi planı semptoma değil, muayene bulgusuna göre yapılmalıdır.
Hemoroid Tedavisi Nasıl Yapılır?
Hemoroid tedavisi basamaklı şekilde planlanır. İlk basamak genellikle yaşam tarzı düzenlemeleri ve medikal tedavidir. Şikâyetler devam ederse veya hemoroid evresi ileriyse ameliyatsız işlemler ya da cerrahi tedavi seçenekleri değerlendirilir.
Tedavi planında üç temel soru önemlidir:
Birincisi, hastada iç hemoroid mi dış hemoroid mi vardır? İç hemoroidde kanama ve sarkma daha ön plandayken, dış hemoroidde şişlik ve ağrı daha belirgin olabilir.
İkincisi, hemoroid kaçıncı evrededir? Birinci ve ikinci evre iç hemoroidlerde daha konservatif veya ofis tipi işlemler düşünülebilirken, üçüncü ve dördüncü evrelerde farklı tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Üçüncüsü, hastanın asıl şikâyeti nedir? Bazı hastalarda temel sorun kanamadır. Bazılarında ağrı, bazı hastalarda sarkma, bazılarında ise temizlik zorluğu ve akıntı ön plandadır. Tedavi yöntemi bu şikâyete göre seçilmelidir.
Hemoroid tedavisinde kullanılan başlıca yaklaşımlar şunlardır:
Yaşam tarzı ve beslenme düzenlemesi
Kabızlığın kontrol altına alınması
Sıcak oturma banyosu
Krem, fitil veya ağızdan kullanılan ilaçlar
Lastik bant ligasyonu
Skleroterapi
İnfrared koagülasyon
Lazer uygulamaları
Cerrahi hemoroidektomi
Stapler hemoroidopeksi
Doppler eşliğinde hemoroid arter ligasyonu gibi seçilmiş yöntemler
Burada önemli nokta, yöntemin hastaya göre seçilmesidir. Örneğin yalnızca hafif kanaması olan erken evre iç hemoroid ile sürekli dışarıda duran, içeri itilemeyen ileri evre hemoroid aynı tedavi yaklaşımıyla yönetilmez.
Ameliyatsız Hemoroid Tedavisi
Ameliyatsız hemoroid tedavisi, özellikle erken ve orta evre iç hemoroidlerde gündeme gelen yöntemleri kapsar. Bu yöntemler genellikle hastane yatışı gerektirmeyen, daha kısa sürede uygulanabilen ve seçilmiş hastalarda cerrahiye alternatif olabilen işlemlerdir.
Ancak “ameliyatsız” ifadesi her hasta için uygun olduğu anlamına gelmez. Hemoroidin evresi, sarkmanın derecesi, kanama miktarı, dış hemoroid varlığı ve eşlik eden anal fissür gibi durumlar tedavi kararını etkiler.
Lastik Bant Ligasyonu
Lastik bant ligasyonu, iç hemoroid memesinin tabanına küçük bir lastik bant yerleştirilmesi esasına dayanır. Bu bant, hemoroid dokusunun kanlanmasını azaltır ve zamanla dokunun küçülerek düşmesini sağlar. Genellikle erken ve orta evre iç hemoroidlerde tercih edilebilir.
Lastik Bant Ligasyonu daha çok kanama ve iç hemoroid sarkması olan hastalarda değerlendirilir. Dış hemoroid veya şiddetli ağrı ön plandaysa her zaman uygun olmayabilir.
Skleroterapi
Skleroterapi, hemoroid dokusuna özel bir madde enjekte edilerek damar yapısının küçültülmesini amaçlayan bir yöntemdir. Daha çok erken evre iç hemoroidlerde kanama kontrolü için gündeme gelebilir.
Skleroterapi tedavi yönteminde amaç hemoroid dokusunu küçültmek ve kanamayı azaltmaktır. Ancak ileri derecede sarkmış hemoroidlerde tek başına yeterli olmayabilir.
İnfrared Koagülasyon
İnfrared koagülasyon, ısı enerjisi kullanılarak hemoroid dokusunun kanlanmasını azaltmayı hedefleyen hemoroid tedavi uygulamasıdır.. Genellikle erken evre iç hemoroidlerde düşünülebilir.
Bu tür işlemler, doğru hasta seçildiğinde şikâyetleri azaltabilir. Fakat kabızlık, tuvalette uzun süre kalma ve ıkınma devam ederse hemoroid şikâyetleri yeniden ortaya çıkabilir.
Lazer Hemoroid Tedavisi
Lazer hemoroid tedavisi, seçilmiş hastalarda hemoroid dokusunun küçültülmesi veya damar yapısının kapatılması amacıyla kullanılan modern yöntemlerden biridir. Lazer uygulamasında temel amaç, hemoroid dokusuna kontrollü enerji verilerek dokunun hacmini azaltmak ve şikâyetleri hafifletmektir.
Lazer yöntemi özellikle bazı iç hemoroid olgularında tercih edilebilir. Ancak her hemoroid tipi lazer için uygun değildir. Büyük, ileri evre, sürekli dışarıda duran veya ciddi deri fazlalığı ile birlikte olan hemoroidlerde cerrahi seçenekler daha uygun olabilir.
Hastaların lazer tedavisiyle ilgili en sık yanılgısı, bu yöntemin herkes için kesin ve kalıcı çözüm olduğu düşüncesidir. Oysa tedavinin başarısı hemoroidin evresine, dokunun yapısına, hastanın kabızlık durumuna ve işlem sonrası yaşam tarzı düzenlemelerine bağlıdır.
Bu nedenle lazer hemoroid tedavisi, “ameliyatsız ve herkese uygun” bir yöntem gibi değil; doğru hastada değerlendirilebilecek seçeneklerden biri olarak anlatılmalıdır.
Hemoroid Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Hemoroid ameliyatı genellikle ileri evre, sürekli dışarı sarkan, elle içeri itilemeyen, sık kanayan, yaşam kalitesini bozan veya ameliyatsız yöntemlerle yeterli yanıt alınamayan hemoroidlerde gündeme gelir.
Cerrahi tedavi özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:
3. veya 4. evre iç hemoroid
Sürekli dışarıda kalan hemoroid memesi
Tekrarlayan ve belirgin kanama
Temizlik zorluğu ve akıntı
Günlük yaşamı etkileyen sarkma hissi
Ameliyatsız işlemlere rağmen tekrarlayan şikâyetler
Büyük dış hemoroid pakeleri
Tromboze hemoroidin seçilmiş durumları
Hemoroid ameliyatında farklı teknikler kullanılabilir. Klasik hemoroidektomi, ileri evre hemoroidlerde etkili bir cerrahi yöntemdir. Bunun dışında stapler hemoroidopeksi veya damar bağlama temelli yöntemler de seçilmiş hastalarda değerlendirilebilir.
Ameliyat kararı verilirken yalnızca hemoroidin görünümü değil, hastanın şikâyet düzeyi, beklentisi, mesleği, ağrı eşiği, kabızlık durumu ve eşlik eden makat hastalıkları da dikkate alınmalıdır.
Hemoroid Ameliyatı Sonrası Süreç
Hemoroid ameliyatı sonrası süreç, uygulanan yönteme ve hastanın genel durumuna göre değişir. Bazı hastalarda ilk günlerde ağrı, dışkılama korkusu, hafif kanama, akıntı veya bölgede hassasiyet olabilir. Bu süreçte en önemli hedef dışkının sertleşmesini önlemek ve yara bölgesini travmadan korumaktır.
Ameliyat sonrası dönemde doktorun önerdiği ağrı kesiciler, sıcak oturma banyosu, lifli beslenme, yeterli su tüketimi ve dışkı yumuşatıcı destekler gerekebilir. Hasta tuvalette uzun süre kalmamalı, fazla ıkınmamalı ve kabızlığı tetikleyen beslenme alışkanlıklarından uzak durmalıdır.
İyileşme süreci kişiden kişiye değişir. Masa başı çalışan biriyle ağır fiziksel iş yapan bir kişinin işe dönüş süresi aynı olmayabilir. Bu nedenle ameliyat sonrası beklenti, hekimin önerdiği kişisel plana göre belirlenmelidir.
Hemoroid Beslenmesi Nasıl Olmalı?
Hemoroid yönetiminde beslenmenin temel amacı kabızlığı önlemek, dışkıyı yumuşatmak ve ıkınmayı azaltmaktır. Çünkü kabızlık devam ettiği sürece hemoroid tedavisi eksik kalır. İster ilaç kullanılsın ister işlem yapılsın, sert dışkı ve uzun süreli ıkınma tekrar şikâyet oluşturabilir.
Hemoroid şikâyeti olan kişilerde liften zengin beslenme önemlidir. Sebzeler, meyveler, tam tahıllar, baklagiller ve yeterli sıvı tüketimi dışkının daha rahat ilerlemesine yardımcı olabilir. Ancak lif artırımı birden ve aşırı yapılırsa gaz, şişkinlik veya karın rahatsızlığı oluşabilir. Bu nedenle beslenme düzeni kademeli şekilde değiştirilmelidir.
Hemoroid şikâyetlerini artırabilecek alışkanlıklar şunlardır:
Yetersiz su tüketimi
Liften fakir beslenme
Sık kabızlık yaşamak
Aşırı acı ve baharat tüketimi
Uzun süre hareketsiz kalmak
Tuvalet ihtiyacını ertelemek
Tuvalette telefonla uzun süre oturmak
Dışkılama sırasında fazla ıkınmak
Beslenme tek başına ileri evre hemoroidi ortadan kaldırmayabilir; ancak tedavinin başarısını ve şikâyetlerin tekrarlamamasını doğrudan etkileyen temel unsurlardan biridir.
Hemoroid ile Karışan Hastalıklar
Hemoroid belirtileri birçok makat ve bağırsak hastalığıyla karışabilir. Bu nedenle özellikle kanama, şiddetli ağrı, akıntı, ateş, dışkılama alışkanlığında değişiklik veya geçmeyen şişlik varsa yalnızca hemoroid düşünülmemelidir.
Hemoroid mi Anal Fissür mü?
Anal fissür, makat çatlağı olarak bilinir ve genellikle dışkılama sırasında cam kesiği veya bıçak keser tarzda ağrıya neden olur. Ağrı dışkılama sonrasında dakikalarca hatta saatlerce sürebilir. Hemoroidde kanama ön planda olabilirken, anal fissürde ağrı daha baskın bir belirtidir.
Hemoroid ile anal fissür aynı hastada birlikte de bulunabilir. Bu durumda hasta hem kanama hem de yoğun ağrı yaşayabilir.
Hemoroid mi Anal Fistül mü?
Anal fistül, makat çevresinde iç ve dış açıklıklar arasında oluşan anormal bir kanal yapısıdır. Genellikle tekrarlayan akıntı, iç çamaşırda kirlenme, kötü koku, dönem dönem şişlik ve ağrı ile kendini gösterebilir.
Hemoroidde ele gelen meme ve kanama daha sık görülürken, anal fistülde akıntı ve tekrarlayan iltihaplanma daha dikkat çekicidir. Bu nedenle sürekli akıntı yaşayan hastalarda yalnızca hemoroid düşünülmemelidir.
Hemoroid mi Perianal Apse mi?
Perianal apse, makat çevresinde gelişen iltihaplı bir birikimdir ve acil değerlendirme gerektirebilir. Şiddetli ağrı, ateş, makat çevresinde kızarıklık, hassas şişlik ve oturamama gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.
Hemoroid ağrı yapabilir; ancak ateş, hızla artan şişlik ve zonklayıcı ağrı varsa perianal apse ihtimali değerlendirilmelidir. Bu tablo evde krem sürerek bekletilmemelidir.
Ne Zaman Doktora Gidilmeli?
Hemoroid şikâyeti olan herkesin acil müdahaleye ihtiyacı olmayabilir. Ancak bazı belirtiler varsa gecikmeden hekim değerlendirmesi gerekir.
Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:
Makattan kanama tekrarlıyorsa
Kanama miktarı artıyorsa
Dışkılama alışkanlığı değiştiyse
Kabızlık veya ishal uzun sürüyorsa
Şiddetli makat ağrısı varsa
Makat çevresinde hızla büyüyen şişlik oluştuysa
Ateş, akıntı veya kötü koku varsa
Ele gelen meme içeri itilemiyorsa
Kilo kaybı veya kansızlık varsa
Ailede kolon kanseri öyküsü bulunuyorsa
Evde uygulanan yöntemlere rağmen şikâyetler düzelmiyorsa
Hemoroid sık görülen bir hastalıktır; ancak sık görülmesi her kanamanın önemsiz olduğu anlamına gelmez. Erken değerlendirme, hem doğru tedavinin seçilmesini hem de daha ciddi hastalıkların gözden kaçmamasını sağlar.
Hemoroid Hakkında Sık Sorulan Sorular
Hemoroid kendiliğinden geçer mi?
Hemoroid şikâyetleri bazı hastalarda kabızlığın düzelmesi, lifli beslenme, yeterli su tüketimi, tuvalette uzun süre kalmama ve ıkınmanın azaltılmasıyla hafifleyebilir. Özellikle erken evre iç hemoroidlerde kanama ve rahatsızlık dönem dönem azalabilir.
Ancak hemoroid memesinin belirginleştiği, dışarı sarktığı, sık kanadığı veya ağrı yaptığı durumlarda yalnızca beklemek yeterli olmayabilir. Şikâyetler tekrarlıyorsa veya giderek artıyorsa muayene ile hemoroidin evresi ve tipi değerlendirilmelidir.
Hemoroid kanaması tehlikeli midir?
Hemoroid kanaması genellikle parlak kırmızı renkte olur ve dışkılama sırasında ya da sonrasında fark edilir. Ancak makattan gelen kanın nedeni her zaman hemoroid değildir. Anal fissür, bağırsak polipleri, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kalın bağırsakla ilgili daha ciddi hastalıklar da kanamaya yol açabilir.
Bu nedenle tekrarlayan, miktarı artan, dışkılama alışkanlığı değişikliğiyle birlikte olan veya kansızlık bulguları eşlik eden kanamalarda doktora başvurmak gerekir.
Hemoroid ağrısı nasıl olur?
Hemoroid ağrısı genellikle dış hemoroid, tromboze hemoroid veya hemoroide eşlik eden anal fissür durumunda daha belirgindir. İç hemoroid erken evrede çoğu zaman ağrısız kanama ile fark edilirken, dış hemoroidde makat kenarında şişlik, hassasiyet ve otururken rahatsızlık olabilir.
Ani başlayan şiddetli ağrı, morumsu sert şişlik ve oturamama gibi belirtiler tromboze dış hemoroidi düşündürebilir. Ateş, akıntı ve hızla artan şişlik varsa perianal apse gibi farklı hastalıklar da değerlendirilmelidir.
İç hemoroid dışarı çıkar mı?
Evet. İç hemoroid ilerleyen evrelerde dışkılama sırasında dışarı doğru sarkabilir. İkinci evrede dışarı çıkan hemoroid memesi kendiliğinden içeri dönebilir. Üçüncü evrede hasta eliyle içeri itme ihtiyacı hissedebilir. Dördüncü evrede ise hemoroid memesi sürekli dışarıda kalabilir ve içeri itilemeyebilir.
Bu ayrım tedavi seçimini doğrudan etkiler. Bu nedenle yalnızca şikâyete değil, muayene bulgusuna göre karar verilmelidir.
Dış hemoroid nasıl anlaşılır?
Dış hemoroid genellikle makat kenarında ele gelen şişlik, hassasiyet, kaşıntı, otururken rahatsızlık ve temizlik sırasında ağrı ile fark edilir. Bazı hastalarda dış hemoroid içinde pıhtı oluşabilir. Bu durumda şişlik daha sert, ağrılı ve morumsu görünebilir.
Ancak makat çevresinde ele gelen her şişlik hemoroid değildir. Perianal apse, cilt lezyonları, anal fissüre bağlı deri çıkıntısı veya farklı anorektal hastalıklar da benzer görüntü oluşturabilir.
Hemoroid kaşıntı yapar mı?
Evet, hemoroid kaşıntı yapabilir. Özellikle iç hemoroidin dışarı sarkması, mukus benzeri akıntı, makat çevresinde nemlenme ve temizlik zorluğu kaşıntıya yol açabilir. Kaşıntı bazen yanma ve tahriş hissiyle birlikte görülür.
Fakat makat kaşıntısının tek nedeni hemoroid değildir. Mantar enfeksiyonları, cilt hastalıkları, hijyen ürünleri, aşırı temizlik, ishal, anal fistül veya fissür gibi durumlar da kaşıntı yapabilir.
Hemoroid memesi patlar mı?
Hastaların “hemoroid memesi patladı” diye tarif ettiği durum çoğu zaman hemoroid üzerindeki tahriş, çatlama veya pıhtılı dış hemoroidin kanamasıyla ilişkili olabilir. Bu durumda ani kanama, rahatlama hissi veya bölgede hassasiyet görülebilir.
Ancak bu durum evde sıkılarak, kesilerek veya müdahale edilerek çözülmeye çalışılmamalıdır. Enfeksiyon, kanama ve yara sorunları gelişebilir. Kanama devam ediyorsa veya ağrı artıyorsa hekim değerlendirmesi gerekir.
Hemoroid için hangi doktora gidilir?
Hemoroid şikâyetleri için genel cerrahi uzmanına başvurulabilir. Özellikle proktoloji alanıyla ilgilenen genel cerrahi hekimleri makat ve rektum bölgesi hastalıklarının tanı ve tedavisiyle ilgilenir.
Makattan kanama, ağrı, ele gelen şişlik, akıntı, kaşıntı veya dışkılama alışkanlığında değişiklik varsa doğru değerlendirme için muayene önemlidir.
Hemoroid ameliyatsız tedavi edilir mi?
Bazı hemoroidlerde ameliyatsız tedavi mümkündür. Erken evre iç hemoroidlerde beslenme düzenlemesi, kabızlığın giderilmesi, medikal tedavi, lastik bant ligasyonu, skleroterapi veya infrared koagülasyon gibi yöntemler değerlendirilebilir.
Ancak ileri evre, sürekli dışarı sarkan, içeri itilemeyen, büyük dış pakelerle birlikte olan veya sık tekrarlayan hemoroidlerde ameliyatsız yöntemler yeterli olmayabilir. Tedavi seçimi hemoroidin evresine ve hastanın şikâyetine göre yapılmalıdır.
Lazer hemoroid tedavisi kalıcı mıdır?
Lazer hemoroid tedavisi seçilmiş hastalarda etkili olabilir; ancak her hasta için uygun değildir ve “herkeste kesin kalıcı çözüm” şeklinde anlatılmamalıdır. Tedavinin başarısı hemoroidin evresine, dokunun yapısına, kabızlık kontrolüne ve işlem sonrası yaşam tarzı düzenlemelerine bağlıdır.
Kabızlık, uzun süre ıkınma ve tuvalette fazla kalma alışkanlıkları devam ederse hemoroid şikâyetleri farklı bölgelerden veya aynı bölgeden yeniden ortaya çıkabilir.
Hemoroid ameliyatı zor mudur?
Hemoroid ameliyatının zorluğu uygulanan yönteme, hemoroidin evresine, hastanın ağrı eşiğine ve ameliyat sonrası bakım sürecine göre değişir. İleri evre hemoroidlerde cerrahi etkili bir tedavi seçeneği olabilir; ancak iyileşme döneminde ağrı, dışkılama hassasiyeti ve bakım ihtiyacı yaşanabilir.
Ameliyat sonrası süreçte dışkının yumuşak tutulması, kabızlıktan kaçınılması, doktorun önerdiği ilaçların kullanılması ve hijyen önerilerine uyulması iyileşmeyi kolaylaştırır.
Hemoroid tekrarlar mı?
Hemoroid tedavi edildikten sonra tekrar şikâyet oluşabilir. Özellikle kabızlık, uzun süre ıkınma, tuvalette fazla kalma, liften fakir beslenme, hareketsizlik ve kilo artışı devam ederse yeni hemoroid şikâyetleri gelişebilir.
Bu nedenle hemoroid tedavisi yalnızca mevcut memeyi ortadan kaldırmakla sınırlı düşünülmemelidir. Dışkılama alışkanlığı, beslenme düzeni ve kabızlık kontrolü uzun vadeli başarı için önemlidir.
Hemoroid kansere dönüşür mü?
Hemoroid kansere dönüşen bir hastalık olarak kabul edilmez. Ancak hemoroid belirtileri, özellikle makattan kanama, bazı ciddi bağırsak hastalıklarının belirtileriyle karışabilir. Bu yüzden “kanama hemoroiddendir” diye düşünerek uzun süre beklemek doğru değildir.
Tekrarlayan kanama, dışkılama düzeninde değişiklik, açıklanamayan kilo kaybı, kansızlık, ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü veya ileri yaş gibi durumlarda daha ayrıntılı değerlendirme gerekir.
Hemoroid için evde ne yapılabilir?
Hafif hemoroid şikâyetlerinde evde yapılabilecek temel uygulamalar kabızlığı azaltmaya ve makat bölgesindeki tahrişi hafifletmeye yöneliktir. Lifli beslenmek, yeterli su içmek, düzenli hareket etmek, tuvalette uzun süre kalmamak, dışkılama ihtiyacını ertelememek ve sıcak oturma banyosu bazı hastalarda rahatlama sağlayabilir.
Ancak evde uygulamalar kanama, şiddetli ağrı, ateş, akıntı, hızla büyüyen şişlik veya dışarıda kalan hemoroid memesi gibi durumlarda tıbbi değerlendirme yerine geçmez.
Hemoroid ile anal fissür nasıl ayırt edilir?
Hemoroidde kanama, ele gelen meme, kaşıntı ve sarkma daha ön planda olabilir. Anal fissürde ise dışkılama sırasında cam kesiği veya bıçak keser tarzda ağrı ve dışkılama sonrasında devam eden yanma daha belirgindir.
Yine de iki hastalık birlikte görülebilir. Bu nedenle yalnızca belirtiye bakarak kesin ayrım yapmak doğru değildir. Muayene ile hemoroid, fissür ve diğer anorektal hastalıklar ayırt edilmelidir.
Hemoroid ne zaman acil değerlendirilmelidir?
Şiddetli makat ağrısı, ateş, makat çevresinde hızla büyüyen şişlik, kötü kokulu akıntı, yoğun kanama, baş dönmesi, halsizlik veya dışarı çıkan dokunun içeri itilememesi gibi durumlarda gecikmeden değerlendirme gerekir.
Bu belirtiler her zaman basit hemoroid atağı anlamına gelmez. Tromboze hemoroid, perianal apse veya farklı acil anorektal durumlar söz konusu olabilir.
Genel Değerlendirme
Hemoroid; makatta kanama, şişlik, kaşıntı, ağrı ve sarkma gibi belirtilerle ortaya çıkabilen yaygın bir hastalıktır. Ancak hemoroidin sık görülmesi, makat bölgesindeki her şikâyetin hemoroid olduğu anlamına gelmez. Özellikle kanama, şiddetli ağrı, akıntı, ateş veya dışkılama alışkanlığında değişiklik varsa doğru tanı için hekim değerlendirmesi gerekir.
Tedavi planı hemoroidin iç veya dış olmasına, evresine, hastanın ana şikâyetine ve eşlik eden hastalıklara göre belirlenmelidir. Erken evrelerde beslenme ve tuvalet alışkanlıklarının düzenlenmesi önemliyken, ileri evrelerde ameliyatsız işlemler veya cerrahi tedavi seçenekleri gündeme gelebilir.
Hemoroid tedavisinde kalıcı başarı için yalnızca mevcut şikâyeti geçirmek değil; kabızlığı önlemek, dışkılama alışkanlığını düzenlemek ve hastalığın tekrarına yol açabilecek faktörleri kontrol altına almak gerekir.