İç Hemoroid

İç hemoroid, makat kanalının iç kısmında ve rektumun alt bölümünde bulunan damar yastıkçıklarının genişlemesi, şişmesi ve zamanla sarkmasıyla ortaya çıkan hemoroid türüdür. Halk arasında “iç basur” olarak da bilinir. Dış hemoroidden farklı olarak iç hemoroid genellikle makatın dış kısmında ilk aşamada görülmez. Bu nedenle hasta dışarıdan herhangi bir şişlik fark etmese bile dışkılama sırasında kanama, dolgunluk, kaşıntı, akıntı veya dışarı çıkan meme hissi yaşayabilir.

İç hemoroidin en tipik belirtisi dışkılama sırasında veya sonrasında görülen parlak kırmızı kanamadır. Erken evrelerde ağrı genellikle belirgin değildir. Bunun nedeni iç hemoroidin yerleştiği bölgenin ağrı duyusu açısından dış hemoroid bölgesinden farklı olmasıdır. Ancak iç hemoroid büyüyüp dışarı sarktığında, sıkıştığında veya kan dolaşımı bozulduğunda ağrı ve rahatsızlık oluşabilir.

İç hemoroid her hastada aynı şekilde ilerlemez. Bazı kişilerde yalnızca aralıklı kanama olurken, bazı kişilerde dışkılama sırasında dışarı çıkan ve sonra kendiliğinden içeri dönen hemoroid memesi görülebilir. Daha ileri evrelerde hasta memeyi eliyle içeri itmek zorunda kalabilir. En ileri durumda ise hemoroid memesi sürekli dışarıda kalabilir ve içeri itilemeyebilir.

Bu nedenle iç hemoroid yalnızca “kanama yapan basur” olarak değerlendirilmemelidir. Kanamanın rengi, sıklığı, sarkmanın derecesi, ağrı olup olmadığı, dışkılama alışkanlığı ve eşlik eden başka makat hastalıkları birlikte incelenmelidir.

İç Hemoroid Nedir?

İç hemoroid, anüs ve rektumun iç kısmında yer alan damar yastıkçıklarının genişleyerek belirti verir hâle gelmesidir. Bu damar yastıkçıkları normalde dışkı kontrolüne katkıda bulunan anatomik yapılardır. Ancak basınç artışı, kabızlık, uzun süre ıkınma, tuvalette uzun süre oturma, gebelik, fazla kilo veya bağ dokusunun zayıflaması gibi nedenlerle bu yapılar genişleyebilir ve aşağı doğru sarkabilir.

İç hemoroid başlangıçta dışarıdan fark edilmeyebilir. Hasta çoğu zaman ilk olarak tuvalet kâğıdında, klozette veya dışkının üzerinde parlak kırmızı kan görür. Bazı hastalarda dışkılama sonrası makatta dolgunluk, tam boşalamama hissi, mukus benzeri akıntı veya kaşıntı olabilir.

İç hemoroid ilerledikçe hemoroid memesi dışkılama sırasında makat dışına çıkabilir. Bu duruma prolapsus, yani sarkma denir. Sarkmanın derecesi iç hemoroidin evresini belirleyen en önemli ölçütlerden biridir.

İç Hemoroid Neden Olur?

İç hemoroid genellikle makat ve rektum bölgesindeki damar yastıkçıkları üzerinde basınç artmasıyla gelişir. Bu basınç arttıkça damar yapıları genişler, çevre dokular gevşer ve hemoroid dokusu zamanla aşağı doğru sarkabilir.

İç hemoroide zemin hazırlayan başlıca faktörler şunlardır:

• Kronik kabızlık

• Uzun süre ıkınma

• Tuvalette uzun süre oturma

• Liften fakir beslenme

• Yetersiz su tüketimi

• Hareketsiz yaşam

• Gebelik

• Doğum

• Fazla kilo

• Ağır kaldırma

• Kronik ishal

• Yaşla birlikte bağ dokularının zayıflaması

• Ailevi yatkınlık

Kabızlık iç hemoroid için en önemli tetikleyicilerden biridir. Sert dışkı, dışkılama sırasında daha fazla ıkınmaya yol açar. Ikınma ise makat kanalındaki damarlar üzerinde basıncı artırır. Bu durum zamanla hemoroid dokusunun şişmesine, kanamasına ve sarkmasına neden olabilir.

Tuvalette uzun süre oturmak da benzer şekilde basınç artışına neden olabilir. Bu nedenle tuvalette telefonla vakit geçirmek, dışkılama ihtiyacı olmadığı hâlde beklemek veya her tuvalette uzun süre ıkınmak iç hemoroid şikâyetlerini artırabilir.

İç Hemoroid Belirtileri Nelerdir?

İç hemoroid belirtileri hastalığın evresine göre değişir. Erken evrede en sık belirti kanamadır. İleri evrelerde ise kanamaya sarkma, akıntı, kaşıntı, dolgunluk ve temizlik zorluğu eşlik edebilir.

İç hemoroidde görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:

• Dışkılama sırasında parlak kırmızı kan gelmesi

• Tuvalet kâğıdında kan görülmesi

• Klozete kan damlaması

• Dışkının üzerinde taze kan fark edilmesi

• Dışkılama sırasında dışarı çıkan meme hissi

• Dışkılama sonrası makatta dolgunluk

• Tam boşalamama hissi

• Mukus benzeri akıntı

• Makat çevresinde kaşıntı

• Temizlikte zorlanma

• İç çamaşırda lekelenme

• İleri evrede dışarıda kalan hemoroid memesi

• Sıkışma olduğunda ağrı veya rahatsızlık

İç hemoroid erken evrede genellikle ağrısızdır. Bu nedenle “kan var ama ağrı yok” diyen hastalarda iç hemoroid akla gelebilir. Ancak ağrısız kanama her zaman hemoroid anlamına gelmez. Anal fissür, polipler, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kalın bağırsakla ilgili daha ciddi hastalıklar da kanama yapabilir.

İç Hemoroid Kanaması Nasıl Olur?

İç hemoroid kanaması genellikle parlak kırmızı renktedir. Kan çoğu zaman dışkılama sırasında veya hemen sonrasında fark edilir. Tuvalet kâğıdında çizgi şeklinde görülebilir, klozete damlayabilir veya dışkının yüzeyinde yer alabilir.

İç hemoroid kanamasının tipik özellikleri şunlardır:

• Genellikle parlak kırmızıdır

• Çoğu zaman dışkılama ile ilişkilidir

• Dışkının üzerinde veya tuvalet kâğıdında görülebilir

• Ağrısız olabilir

• Tekrarlayıcı özellik gösterebilir

• Kabızlık ve ıkınma sonrası artabilir

Ancak makattan gelen her kan iç hemoroide bağlı değildir. Özellikle kanama tekrarlıyorsa, miktarı artıyorsa, dışkılama alışkanlığı değiştiyse, kansızlık geliştiyse, kilo kaybı varsa veya ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü bulunuyorsa daha ayrıntılı değerlendirme gerekir.

Bu nedenle iç hemoroid kanaması “basurdur geçer” düşüncesiyle uzun süre ihmal edilmemelidir.

İç Hemoroid Ağrı Yapar mı?

İç hemoroid erken evrede genellikle ağrı yapmaz. Bunun nedeni iç hemoroidin bulunduğu bölgenin ağrı duyusu açısından daha az hassas olmasıdır. Bu nedenle birçok hasta iç hemoroidi ilk olarak ağrısız kanama ile fark eder.

Ancak iç hemoroid bazı durumlarda ağrı ve rahatsızlık yapabilir. Özellikle hemoroid memesi dışarı sarktığında, sıkıştığında, içeri dönemediğinde veya kan dolaşımı bozulduğunda ağrı oluşabilir. Bu tablo prolabe, sıkışmış veya boğulmuş iç hemoroid şeklinde değerlendirilebilir.

Ağrı çok şiddetliyse, dışkılama sırasında cam kesiği tarzında yanma varsa veya ağrı dışkılama sonrasında uzun süre devam ediyorsa anal fissür de düşünülmelidir. Ateş, zonklayıcı ağrı, kötü kokulu akıntı veya hızla büyüyen şişlik varsa perianal apse gibi acil durumlar dışlanmalıdır.

İç Hemoroid Dışarı Çıkar mı?

Evet, iç hemoroid ilerleyen evrelerde dışarı çıkabilir. İç hemoroid memesinin dışkılama sırasında makat dışına sarkmasına prolapsus denir. Sarkmanın derecesi iç hemoroidin evresini belirler.

Başlangıçta iç hemoroid dışarı çıkmaz. Daha sonra dışkılama sırasında dışarı çıkıp kendiliğinden içeri dönebilir. İleri evrelerde hasta hemoroid memesini eliyle içeri itmek zorunda kalabilir. En ileri durumda ise hemoroid sürekli dışarıda kalabilir ve içeri itilemeyebilir.

Hastaların “dışarıda meme var, bu dış hemoroid mi?” sorusu bu noktada önemlidir. Dışarı çıkan doku her zaman dış hemoroid değildir. Sarkmış iç hemoroid de dışarıdan meme gibi hissedilebilir. Bu ayrım muayene ile yapılmalıdır.

İç Hemoroid Evreleri

İç hemoroid genellikle dört evrede değerlendirilir. Bu evreleme, hemoroid memesinin dışarı sarkıp sarkmadığına ve sarkıyorsa kendiliğinden içeri dönüp dönmediğine göre yapılır.

1. Evre İç Hemoroid

Birinci evrede iç hemoroid dışarı çıkmaz. Hasta genellikle yalnızca dışkılama sırasında veya sonrasında parlak kırmızı kanama fark eder. Ağrı genellikle yoktur.

Bu evrede kabızlığın düzeltilmesi, lifli beslenme, bol sıvı tüketimi, tuvalette uzun süre kalmama ve gerekirse medikal tedaviyle şikâyetler kontrol altına alınabilir. Kanama devam ederse skleroterapi veya infrared koagülasyon gibi yöntemler değerlendirilebilir.

2. Evre İç Hemoroid

İkinci evrede hemoroid memesi dışkılama sırasında dışarı çıkar, ancak dışkılama sonrasında kendiliğinden içeri döner. Kanama, dolgunluk, akıntı ve kaşıntı görülebilir.

Bu evrede yaşam tarzı düzenlemelerine ek olarak lastik bant ligasyonu, skleroterapi, infrared koagülasyon veya seçilmiş hastalarda lazer gibi yöntemler gündeme gelebilir.

3. Evre İç Hemoroid

Üçüncü evrede hemoroid memesi dışarı çıkar ve kendiliğinden içeri dönmez. Hasta çoğu zaman eliyle içeri itmek zorunda kalır. Bu evrede kanama, sarkma, temizlik zorluğu, akıntı ve rahatsızlık daha belirgin olabilir.

Seçilmiş bazı üçüncü evre hastalarda ameliyatsız yöntemler değerlendirilebilir; ancak belirgin sarkma varsa cerrahi seçenekler daha güçlü şekilde gündeme gelir.

4. Evre İç Hemoroid

Dördüncü evrede hemoroid memesi sürekli dışarıdadır ve içeri itilemeyebilir. Sarkma belirginleşmiştir. Bu evrede ağrı, akıntı, temizlik zorluğu, tahriş, kanama ve günlük yaşamı etkileyen rahatsızlık görülebilir.

Dördüncü evre iç hemoroidlerde ameliyatsız yöntemler çoğu zaman sınırlı kalabilir. Cerrahi tedavi seçenekleri daha sık değerlendirilir.

İç Hemoroid Nasıl Anlaşılır?

İç hemoroid, hastanın şikâyetleri ve muayene bulguları birlikte değerlendirilerek anlaşılır. Ağrısız parlak kırmızı kanama, dışkılama sırasında dışarı çıkan ve sonra içeri dönen meme, akıntı ve kaşıntı iç hemoroidi düşündürebilir.

Ancak yalnızca belirtilere bakarak kesin tanı koymak doğru değildir. Çünkü makattan kanama ve makat bölgesindeki rahatsızlık birçok hastalıkla karışabilir. Bu nedenle iç hemoroid şüphesinde anorektal muayene gerekir.

Tanıda şu yöntemler kullanılabilir:

• Hastanın öyküsünün alınması

• Makat çevresinin gözle değerlendirilmesi

• Parmakla rektal muayene

• Anoskopi

• Rektoskopi

• Gerekli hastalarda kolonoskopi veya ileri değerlendirme

İç hemoroid dışarıdan görünmeyebilir. Bu nedenle “makatta hiçbir şey görünmüyor ama kanama var” diyen hastalarda anoskopi gibi iç değerlendirme yöntemleri gerekebilir.

İç Hemoroid ile Dış Hemoroid Arasındaki Fark

İç hemoroid ve dış hemoroid aynı hastalığın farklı yerleşim biçimleridir. İç hemoroid makat kanalının iç kısmında oluşur. Dış hemoroid ise makatın dış kenarında, deriyle kaplı bölgede oluşur.

İç hemoroidde en sık belirti ağrısız parlak kırmızı kanamadır. İlerleyen evrelerde sarkma, akıntı, kaşıntı ve temizlik zorluğu görülebilir. Dış hemoroidde ise makat kenarında ele gelen şişlik, hassasiyet, ağrı ve otururken rahatsızlık daha belirgin olabilir.

Ancak bu ayrım her zaman hasta tarafından kolay yapılamaz. Çünkü sarkmış iç hemoroid dışarıdan meme gibi görülebilir. Aynı hastada hem iç hem dış hemoroid birlikte de bulunabilir. Buna mikst hemoroid denir.

İç Hemoroid Nasıl Geçer?

İç hemoroidin nasıl geçeceği evresine ve şikâyet düzeyine göre değişir. Erken evre iç hemoroidlerde kabızlığın giderilmesi, lifli beslenme, yeterli su tüketimi, tuvalet alışkanlığının düzenlenmesi ve medikal tedavi şikâyetleri azaltabilir.

Ancak hemoroid memesi belirgin şekilde sarkıyorsa, sık kanıyorsa, dışarı çıkıp elle içeri itiliyorsa veya sürekli dışarıda kalıyorsa yalnızca evde bakım yeterli olmayabilir.

İç hemoroid tedavisinde şu seçenekler değerlendirilebilir:

• Lifli beslenme ve bol su tüketimi

• Kabızlık tedavisi

• Tuvalette uzun süre kalmama

• Ikınmanın azaltılması

• Sıcak oturma banyosu

• Krem, fitil veya ağızdan kullanılan ilaçlar

• Lastik bant ligasyonu

• Skleroterapi

• İnfrared koagülasyon

• Lazer hemoroid tedavisi

• Cerrahi hemoroid ameliyatı

Tedavi yöntemi seçilirken temel belirleyici iç hemoroidin evresidir. Birinci evre bir iç hemoroid ile dördüncü evre sarkmış iç hemoroid aynı şekilde tedavi edilmez.

İç Hemoroid Tedavisi

İç hemoroid tedavisi basamaklı şekilde planlanır. İlk basamak genellikle kabızlık ve ıkınmanın azaltılmasıdır. Çünkü altta yatan basınç faktörleri düzeltilmeden yapılan tedaviler uzun vadede yetersiz kalabilir.

Yaşam Tarzı ve Medikal Tedavi

Erken evre iç hemoroidlerde lifli beslenme, yeterli su tüketimi, düzenli hareket, tuvalette uzun süre kalmama ve dışkılama ihtiyacını ertelememe önemlidir. Krem, fitil, ağrı kesici, damar destekleyici ilaçlar veya dışkı yumuşatıcılar bazı hastalarda kullanılabilir.

Bu tedaviler şikâyetleri azaltabilir; ancak ileri evrede sarkan hemoroid memesini her zaman ortadan kaldırmaz.

Lastik Bant Ligasyonu

Lastik bant ligasyonu, kanama veya hafif-orta sarkma şikâyeti olan iç hemoroidlerde kullanılan ameliyatsız yöntemlerden biridir. Hemoroid memesinin tabanına küçük bir bant yerleştirilir ve dokunun kanlanması azaltılır. Kanlanması azalan doku zamanla küçülür ve düşer.

Bu yöntem özellikle 1. ve 2. evre iç hemoroidlerde, bazı seçilmiş 3. evre hastalarda değerlendirilebilir.

Skleroterapi

Skleroterapi, iç hemoroid dokusuna özel bir solüsyon enjekte edilerek yapılan tedavi yöntemidir. Amaç hemoroid dokusunun küçülmesi ve kanamanın azalmasıdır.

Daha çok erken evre ve kanama odaklı iç hemoroidlerde tercih edilebilir. Belirgin sarkması olan ileri evre hastalarda tek başına yeterli olmayabilir.

İnfrared Koagülasyon

İnfrared koagülasyon, ışık/ısı enerjisi kullanılarak iç hemoroid dokusunda kontrollü koagülasyon etkisi oluşturmayı hedefler. Özellikle küçük ve erken evre iç hemoroidlerde kanama şikâyetini azaltmak için değerlendirilebilir.

Bu yöntem sarkmayı düzeltmekten çok kanama kontrolü amacıyla düşünülmelidir.

Lazer Hemoroid Tedavisi

Lazer hemoroid tedavisi, seçilmiş iç hemoroidlerde hemoroid dokusunu küçültmek ve damar yapısını kapatmak amacıyla kullanılan enerji temelli yöntemlerden biridir. Özellikle 2. evre ve bazı 3. evre iç hemoroidlerde değerlendirilebilir.

Ancak büyük dış pakeler, 4. evre sarkma veya sürekli dışarıda kalan hemoroidlerde lazer tek başına yeterli olmayabilir.

İç Hemoroid Ameliyatı

İç hemoroid ameliyatı genellikle ileri evre, sürekli dışarıda kalan, içeri itilemeyen, sık kanayan veya ameliyatsız yöntemlere rağmen tekrarlayan hastalarda gündeme gelir. 3. ve 4. evre iç hemoroidlerde cerrahi seçenekler daha sık değerlendirilir.

Ameliyat kararı yalnızca evreye değil, hastanın şikâyetine, yaşam kalitesine, muayene bulgusuna ve eşlik eden hastalıklara göre verilmelidir.

İç Hemoroid Evde Geçer mi?

İç hemoroid erken evredeyse ve şikâyetler hafifse evde alınan önlemlerle rahatlama sağlanabilir. Lifli beslenme, bol su tüketimi, tuvalette uzun süre kalmama, ıkınmama ve kabızlığı kontrol altına alma bazı hastalarda kanamayı ve rahatsızlığı azaltabilir.

Ancak evde uygulamalar ileri evre iç hemoroidi ortadan kaldırmaz. Dışarı çıkan meme, sık kanama, elle içeri itme ihtiyacı veya sürekli dışarıda kalan hemoroid varsa tıbbi değerlendirme gerekir.

Evde yapılabilecek temel destekler şunlardır:

• Su tüketimini artırmak

• Sebze, meyve ve tam tahıllara ağırlık vermek

• Tuvalette telefonla uzun süre oturmamak

• Dışkılama ihtiyacını ertelememek

• Fazla ıkınmamak

• Düzenli yürüyüş yapmak

• Kabızlık varsa erken dönemde çözmek

• Doktor önerisi olmadan uzun süre krem/fitil kullanmamak

İç Hemoroid Ne Zaman Tehlikeli Olabilir?

İç hemoroid çoğu zaman yönetilebilir bir hastalık olsa da bazı belirtiler ihmal edilmemelidir. Özellikle kanama tekrarlıyorsa veya miktarı artıyorsa yalnızca hemoroid düşünülmemelidir.

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:

• Makattan kanama tekrarlıyorsa

• Kanama miktarı artıyorsa

• Dışkılama alışkanlığı değiştiyse

• Kansızlık, halsizlik veya baş dönmesi varsa

• Açıklanamayan kilo kaybı varsa

• Ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa

• Hemoroid memesi sürekli dışarıda kalıyorsa

• Şiddetli ağrı oluştuysa

• Ateş veya kötü kokulu akıntı varsa

• Evde uygulamalara rağmen şikâyetler devam ediyorsa

İç hemoroid kanama yapabilir; ancak kanamanın nedeni kesinleşmeden uzun süre beklemek doğru değildir.

İç Hemoroid Tekrarlar mı?

İç hemoroid tedavi edildikten sonra tekrar şikâyet oluşturabilir. Tekrar riskini artıran en önemli faktörler kabızlık, ıkınma, tuvalette uzun süre oturma, liften fakir beslenme ve hareketsizliktir.

Tekrar riskini azaltmak için şu alışkanlıklar önemlidir:

• Liften zengin beslenmek

• Yeterli su içmek

• Tuvalette uzun süre kalmamak

• Ikınmamak

• Dışkılama ihtiyacını ertelememek

• Düzenli hareket etmek

• Kabızlığı erken dönemde kontrol altına almak

• Kontrol muayenesini ihmal etmemek

Tedavi yalnızca mevcut hemoroid memesini küçültmek veya almakla sınırlı düşünülmemelidir. Hemoroide neden olan basınç faktörleri devam ederse şikâyetlerin tekrarlama ihtimali artar.

Değerlendirme

İç hemoroid, makat kanalının iç kısmında gelişen ve en sık parlak kırmızı kanama ile belirti veren hemoroid türüdür. Erken evrelerde genellikle ağrısızdır; ancak ilerleyen evrelerde dışarı sarkma, akıntı, kaşıntı, temizlik zorluğu ve rahatsızlık oluşabilir.

İç hemoroidin tedavisi evresine göre değişir. Birinci ve ikinci evrelerde yaşam tarzı düzenlemeleri, medikal tedavi, skleroterapi, infrared koagülasyon veya lastik bant ligasyonu gibi yöntemler değerlendirilebilir. Seçilmiş üçüncü evrelerde lazer veya diğer girişimsel yöntemler gündeme gelebilir. Dördüncü evre, sürekli dışarıda kalan veya içeri itilemeyen iç hemoroidlerde cerrahi tedavi daha uygun olabilir.

Makattan kanama, iç hemoroidin en sık belirtisi olsa da her kanama hemoroid kaynaklı değildir. Bu nedenle tekrarlayan kanama, dışkılama alışkanlığında değişiklik, kansızlık, kilo kaybı veya ailede bağırsak hastalığı öyküsü varsa tanı mutlaka muayene ile netleştirilmelidir.