Hemoroid Evreleri

Hemoroid evreleri, özellikle iç hemoroidin ilerleme düzeyini anlamak ve tedavi seçimini planlamak için kullanılan bir sınıflamadır. Halk arasında basur evreleri olarak da bilinen bu sınıflama, hemoroid memesinin dışkılama sırasında dışarı çıkıp çıkmadığına, dışarı çıkıyorsa kendiliğinden içeri dönüp dönmediğine ve sürekli dışarıda kalıp kalmadığına göre yapılır.

Hemoroid hastalığı genel olarak iç hemoroid ve dış hemoroid olarak iki ana gruba ayrılır. Ancak 1, 2, 3 ve 4. evre şeklindeki klasik evreleme daha çok iç hemoroid için kullanılır. Çünkü iç hemoroid makat kanalının iç kısmında başlar ve ilerledikçe dışarı doğru sarkabilir. Dış hemoroid ise makat kenarında oluşur ve genellikle ağrı, şişlik, hassasiyet veya pıhtılaşma ile değerlendirilir.

Hemoroid evresini bilmek önemlidir; çünkü her evrede tedavi yaklaşımı aynı değildir. Birinci evrede yalnızca kanama ön planda olabilir ve yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilirken, dördüncü evrede hemoroid memesi sürekli dışarıda kalabilir ve cerrahi tedavi daha sık gündeme gelebilir.

Ancak hastanın kendi kendine evre belirlemesi her zaman doğru değildir. Dışarıda hissedilen her meme dış hemoroid olmayabilir; sarkmış iç hemoroid de dışarıdan şişlik gibi hissedilebilir. Aynı şekilde kanama da yalnızca hemoroidden kaynaklanmayabilir. Bu nedenle hemoroid evresi muayene ile netleştirilmelidir.

Hemoroid Evreleri Neye Göre Belirlenir?

Hemoroid evreleri, iç hemoroidin sarkma derecesine göre belirlenir. Temel ölçüt, hemoroid memesinin makat dışına çıkıp çıkmadığı ve çıktıktan sonra ne şekilde içeri döndüğüdür.

Evreleme yapılırken şu sorular önemlidir:

• Hemoroid memesi dışarı çıkıyor mu?

• Sadece dışkılama sırasında mı çıkıyor?

• Dışarı çıktıktan sonra kendiliğinden içeri dönüyor mu?

• Hasta eliyle içeri itmek zorunda kalıyor mu?

• Hemoroid memesi sürekli dışarıda mı kalıyor?

• İçeri itilebiliyor mu, yoksa içeri girmiyor mu?

• Kanama, akıntı, kaşıntı ve temizlik zorluğu eşlik ediyor mu?

Bu sorulara verilen yanıtlar, iç hemoroidin hangi evrede olduğunu anlamaya yardımcı olur. Ancak kesin değerlendirme için anorektal muayene gerekir. Çünkü hasta tarafından “dışarı çıkan meme” olarak tarif edilen durum bazen iç hemoroid, bazen dış hemoroid, bazen de anal fissüre bağlı deri çıkıntısı olabilir.

Hemoroid Kaç Evredir?

İç hemoroid genellikle dört evrede değerlendirilir:

• 1. evre hemoroid

• 2. evre hemoroid

• 3. evre hemoroid

• 4. evre hemoroid

Birinci evrede hemoroid dışarı çıkmaz. İkinci evrede dışkılama sırasında dışarı çıkar ve kendiliğinden içeri döner. Üçüncü evrede dışarı çıkar ancak kendiliğinden içeri dönmez; hasta eliyle içeri itmek zorunda kalır. Dördüncü evrede ise hemoroid memesi sürekli dışarıda kalır ve içeri itilemeyebilir.

Bu evreleme tedavi kararını doğrudan etkiler. Erken evrelerde beslenme, kabızlık kontrolü, ilaçlar veya ameliyatsız yöntemler yeterli olabilirken, ileri evrelerde cerrahi tedavi daha sık değerlendirilir.

1. Evre Hemoroid

1. evre hemoroid, iç hemoroidin en erken evresidir. Bu evrede hemoroid memesi makat dışına çıkmaz. Hasta dışarıdan herhangi bir şişlik veya meme fark etmeyebilir. En sık belirti dışkılama sırasında veya sonrasında görülen parlak kırmızı kanamadır.

1. evre hemoroidde görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Dışkılama sırasında parlak kırmızı kanama

• Tuvalet kâğıdında kan görülmesi

• Klozete az miktarda kan damlaması

• Hafif kaşıntı

• Makat içinde dolgunluk hissi

• Genellikle ağrısız seyir

Bu evrede ağrı çoğu zaman belirgin değildir. Çünkü iç hemoroidin yerleştiği bölge ağrı duyusu açısından dış hemoroid bölgesinden farklıdır. Ancak kanama olsa bile ağrı olmaması, durumun önemsiz olduğu anlamına gelmez. Makattan kanama her zaman muayene ile değerlendirilmelidir.

1. Evre Hemoroid Tedavisi

1. Evre hemoroidde ilk basamak genellikle yaşam tarzı ve dışkılama alışkanlığı düzenlemesidir. Kabızlığın giderilmesi, lifli beslenme, yeterli su tüketimi ve tuvalette uzun süre kalmama şikâyetleri azaltabilir.

İlk evrede değerlendirilebilecek tedavi yaklaşımları şunlardır:

• Lifli beslenme

• Bol su tüketimi

• Kabızlık tedavisi

• Tuvalette uzun süre kalmama

• Ikınmaktan kaçınma

• Sıcak oturma banyosu

• Krem, fitil veya ağızdan kullanılan ilaçlar

• Kanama devam ederse skleroterapi veya infrared koagülasyon gibi yöntemler

Bu evrede amaç hem kanamayı kontrol altına almak hem de hemoroidin ilerlemesine neden olan basınç faktörlerini azaltmaktır.

2. Evre Hemoroid

2. Evre hemoroidde iç hemoroid memesi dışkılama sırasında makat dışına çıkar; ancak dışkılama sonrasında kendiliğinden içeri döner. Hasta tuvalet sırasında dışarı çıkan bir doku hissedebilir, fakat bu doku genellikle elle müdahale edilmeden geri girer.

2. evre hemoroidde görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Dışkılama sırasında dışarı çıkan meme

• Dışarı çıkan memenin kendiliğinden içeri dönmesi

• Parlak kırmızı kanama

• Makat içinde dolgunluk hissi

• Kaşıntı

• Mukus benzeri akıntı

• Temizlikte hafif zorlanma

• Dışkılama sonrası rahatsızlık

Bu evrede hasta çoğu zaman “tuvalette bir şey çıkıyor ama sonra kayboluyor” şeklinde tarif eder. Bu bulgu iç hemoroidin sarkmaya başladığını gösterir.

2. Evre Hemoroid Tedavisi

2. Evre hemoroidde yaşam tarzı düzenlemeleri hâlâ önemlidir; ancak bazı hastalarda yalnızca beslenme ve ilaç tedavisi yeterli olmayabilir. Kanama veya sarkma devam ediyorsa ameliyatsız ofis işlemleri gündeme gelebilir.

2. Evrede değerlendirilebilecek tedavi seçenekleri şunlardır:

• Kabızlığın düzeltilmesi

• Lifli beslenme ve su tüketiminin artırılması

• Tuvalette uzun süre kalmama

• Medikal tedavi

• Lastik bant ligasyonu

• Skleroterapi

• İnfrared koagülasyon

• Seçilmiş hastalarda lazer hemoroid tedavisi

Bu evrede tedavi seçimi kanama, sarkma derecesi ve hastanın muayene bulgusuna göre yapılmalıdır.

3. Evre Hemoroid

3. Evre hemoroid, iç hemoroidin daha belirgin sarktığı evredir. Bu evrede hemoroid memesi dışkılama sırasında dışarı çıkar ve kendiliğinden içeri dönmez. Hasta genellikle eliyle içeri itmek zorunda kalır.

3. Evre hemoroidde görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Dışkılama sırasında dışarı çıkan meme

• Memeyi elle içeri itme ihtiyacı

• Tekrarlayan parlak kırmızı kanama

• Makat çevresinde dolgunluk

• Akıntı ve nemlenme

• Kaşıntı

• Temizlikte zorlanma

• Otururken rahatsızlık

• Zaman zaman ağrı veya sıkışma hissi

Bu evrede yaşam kalitesi daha fazla etkilenebilir. Hasta tuvalet sonrası temizlikte zorlanabilir, iç çamaşırda lekelenme yaşayabilir veya dışarı çıkan dokudan dolayı rahatsızlık hissedebilir.

3. Evre Hemoroid Tedavisi

3. Evre hemoroidde tedavi kararı daha dikkatli verilmelidir. Seçilmiş bazı hastalarda ameliyatsız yöntemler denenebilir; ancak belirgin sarkma, sık kanama ve temizlik zorluğu varsa cerrahi seçenekler daha güçlü şekilde gündeme gelir.

3. Evrede değerlendirilebilecek tedavi seçenekleri şunlardır:

• Kabızlık ve ıkınmanın kontrol altına alınması

• Medikal destek tedavileri

• Seçilmiş hastalarda lastik bant ligasyonu

• Seçilmiş hastalarda lazer hemoroid tedavisi

• Sarkma belirginse cerrahi tedavi

• Eşlik eden dış hemoroid varsa kombine yaklaşım

Bu evrede “ameliyatsız tedavi olur mu?” sorusunun yanıtı hastaya göre değişir. Sarkma hafif-orta düzeydeyse bazı yöntemler değerlendirilebilir; ancak büyük, sık tekrarlayan veya yaşam kalitesini bozan sarkmalarda ameliyat daha uygun olabilir.

4. Evre Hemoroid

4. evre hemoroid, iç hemoroidin en ileri evresidir. Bu evrede hemoroid memesi sürekli dışarıdadır ve içeri itilemeyebilir. Doku dışarıda kaldığı için tahriş, akıntı, kanama, ağrı, temizlik zorluğu ve günlük yaşamda ciddi rahatsızlık oluşabilir.

4. Evre hemoroidde görülebilecek belirtiler şunlardır:

• Sürekli dışarıda kalan hemoroid memesi

• İçeri itilemeyen sarkma

• Tekrarlayan kanama

• Akıntı ve nemlenme

• Kaşıntı ve tahriş

• Temizlikte belirgin zorlanma

• Otururken rahatsızlık

• Ağrı veya sıkışma hissi

• İç çamaşırda lekelenme

• Günlük yaşam kalitesinde belirgin düşüş

Bu evrede hemoroid dokusu dışarıda kaldığı için sürtünme ve tahriş daha fazla olabilir. Bazı hastalarda dokunun sıkışması, dolaşımının bozulması veya pıhtılaşma gibi sorunlar da görülebilir.

4. Evre Hemoroid Tedavisi

4. evre hemoroidde ameliyatsız yöntemler çoğu zaman sınırlı kalır. Çünkü sorun yalnızca kanama değil, sürekli dışarıda kalan ve anatomik olarak belirginleşmiş hemoroid dokusudur. Bu nedenle cerrahi tedavi seçenekleri daha sık değerlendirilir.

4. Evrede değerlendirilebilecek yaklaşımlar şunlardır:

• Kabızlık ve dışkılama düzeninin kontrolü

• Şikâyetleri azaltmaya yönelik medikal destek

• Cerrahi hemoroid ameliyatı

• Uygun hastalarda farklı cerrahi teknikler

• Eşlik eden dış hemoroid veya deri fazlalıklarının değerlendirilmesi

• Ameliyat sonrası tekrar riskini azaltmaya yönelik beslenme düzeni

Bu evrede “kremle geçer mi?” veya “ameliyatsız olur mu?” sorularına dikkatli yanıt verilmelidir. Krem ve ilaçlar tahriş, ağrı veya kaşıntıyı azaltabilir; ancak sürekli dışarıda kalan hemoroid memesini çoğu zaman ortadan kaldırmaz.

Hemoroid Evresine Göre Belirtiler

Hemoroid evresi arttıkça belirtiler genellikle daha belirgin hâle gelir. Erken evrede yalnızca kanama görülebilirken, ileri evrede sarkma, akıntı, kaşıntı, temizlik zorluğu ve ağrı eklenebilir.

Bu sınıflama genel bir rehberdir. Tedavi kararı mutlaka muayene bulgusuna göre verilmelidir. Özellikle ileri evre hemoroidlerde yanlış yöntem seçimi, tedavi sürecini uzatabilir ve şikâyetlerin devam etmesine neden olabilir.

Dış Hemoroidde Evre Olur mu?

Dış hemoroid genellikle iç hemoroiddeki gibi 1, 2, 3 ve 4. evre şeklinde sınıflandırılmaz. Çünkü dış hemoroid makat kenarında oluşur ve daha çok şişlik, ağrı, pıhtı, hassasiyet ve deri fazlalığı gibi bulgularla değerlendirilir.

Dış hemoroidde önemli olan noktalar şunlardır:

• Şişlik küçük mü büyük mü?

• Ağrı var mı?

• Pıhtı oluşmuş mu?

• Morumsu sert şişlik var mı?

• Şişlik sık tekrarlıyor mu?

• Temizlik zorluğu yapıyor mu?

• İç hemoroid ile birlikte mi?

• Kanama veya tahriş var mı?

Tromboze dış hemoroid, dış hemoroidin en ağrılı tablolarından biridir. Bu durumda ani başlayan şiddetli ağrı ve morumsu sert şişlik görülebilir. Tedavi yaklaşımı ağrının şiddetine, pıhtının süresine ve hastanın muayene bulgusuna göre belirlenir.

Hemoroid Evresi Nasıl Anlaşılır?

Hemoroid evresi hastanın anlattığı belirtilerle tahmin edilebilir; ancak kesin olarak muayene ile anlaşılır. Özellikle iç hemoroid dışarıdan her zaman görülmeyebilir. Bu nedenle anoskopi gibi değerlendirmeler gerekebilir.

Evreyi anlamada kullanılan temel bilgiler şunlardır:

• Kanama olup olmadığı

• Dışarı çıkan meme olup olmadığı

• Memeyi hastanın fark edip etmediği

• Dışarı çıkan memenin kendiliğinden içeri dönüp dönmediği

• Elle içeri itme ihtiyacı olup olmadığı

• Sürekli dışarıda kalıp kalmadığı

• Akıntı, kaşıntı ve temizlik zorluğu olup olmadığı

• Dış hemoroid veya fissür eşlik edip etmediği

Hastanın kendi kendine “3. evreyim” veya “4. evreyim” demesi yanıltıcı olabilir. Çünkü dışarıdaki şişlik bazen dış hemoroid, bazen sarkmış iç hemoroid, bazen de anal fissüre bağlı deri çıkıntısı olabilir.

İleri Evre Hemoroid Nedir?

İleri evre hemoroid genellikle 3. ve 4. evre iç hemoroidleri ifade eder. Bu evrelerde hemoroid dokusu belirgin şekilde dışarı çıkar. Üçüncü evrede hasta eliyle içeri itebilirken, dördüncü evrede doku sürekli dışarıda kalabilir.

İleri evre hemoroidde şu şikâyetler görülebilir:

• Dışarı çıkan büyük meme

• Memeyi elle içeri itme ihtiyacı

• Sürekli dışarıda kalan doku

• Tekrarlayan kanama

• Akıntı ve nemlenme

• Kaşıntı ve tahriş

• Temizlik zorluğu

• Otururken rahatsızlık

• Ağrı veya sıkışma hissi

İleri evre hemoroidde ameliyatsız yöntemler her zaman yeterli olmayabilir. Tedavi planı hastanın şikâyetine ve muayene bulgusuna göre yapılmalıdır.

Hemoroid Evresi İlerler mi?

Hemoroid evresi zaman içinde ilerleyebilir. Özellikle kabızlık, uzun süre ıkınma, tuvalette uzun süre oturma, liften fakir beslenme, hareketsizlik ve fazla kilo gibi faktörler devam ederse hemoroid dokusu daha belirgin hâle gelebilir.

Evre ilerlemesini artırabilecek faktörler şunlardır:

• Kronik kabızlık

• Sert dışkılama

• Uzun süre ıkınma

• Tuvalette telefonla uzun süre oturma

• Dışkılama ihtiyacını erteleme

• Yetersiz su tüketimi

• Liften fakir beslenme

• Hareketsizlik

• Gebelik ve doğum

• Ağır kaldırma

• Uzun süre oturarak çalışma

Erken evrede doğru yaşam tarzı düzenlemeleri ve uygun tedaviyle şikâyetler kontrol altına alınabilir. Ancak tetikleyici faktörler devam ederse kanama, sarkma ve dışarı çıkan meme şikâyetleri artabilir.

Hemoroid Evreleri Tedavi Sonrası Geriler mi?

Tedavi sonrası hemoroid şikâyetleri azalabilir, kanama durabilir ve sarkma hafifleyebilir. Erken evrelerde yaşam tarzı düzenlemeleri, ilaçlar veya ameliyatsız yöntemlerle belirgin rahatlama sağlanabilir.

Ancak ileri evrede, özellikle sürekli dışarıda kalan hemoroid memesinin yalnızca krem veya beslenme düzeniyle tamamen kaybolması beklenmemelidir. Bu durumda cerrahi seçenekler gerekebilir.

Tedavi sonrası tekrar riskini azaltmak için şu alışkanlıklar önemlidir:

• Liften zengin beslenmek

• Yeterli su tüketmek

• Kabızlığı önlemek

• Tuvalette uzun süre kalmamak

• Ikınmamak

• Düzenli hareket etmek

• Kontrol muayenesini ihmal etmemek

Tedavi başarısı yalnızca uygulanan işleme değil, hemoroide neden olan basınç faktörlerinin kontrol altına alınmasına da bağlıdır.

Hangi Evrede Doktora Gidilmeli?

Hemoroid şikâyeti olan kişiler, özellikle kanama varsa evre fark etmeksizin değerlendirilmelidir. Çünkü makattan kanama her zaman hemoroid kaynaklı olmayabilir.

Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:

• Makattan kanama tekrarlıyorsa

• Kanama miktarı artıyorsa

• Dışarı çıkan meme varsa

• Meme elle içeri itiliyorsa

• Meme sürekli dışarıda kalıyorsa

• Şiddetli ağrı varsa

• Ateş veya kötü kokulu akıntı varsa

• Dışkılama alışkanlığı değiştiyse

• Kansızlık, halsizlik veya baş dönmesi varsa

• Açıklanamayan kilo kaybı varsa

• Ailede kalın bağırsak kanseri öyküsü varsa

• Evde bakıma rağmen şikâyetler düzelmiyorsa

Özellikle 3. ve 4. evreyi düşündüren dışarı çıkan, elle itilen veya sürekli dışarıda kalan hemoroidlerde tedavi seçenekleri geciktirilmeden değerlendirilmelidir.

Değerlendirme

Hemoroid evreleri, iç hemoroidin dışarı sarkma durumuna göre belirlenen önemli bir sınıflamadır. 1. evrede hemoroid dışarı çıkmaz ve genellikle kanama ile belirti verir. 2. evrede dışkılama sırasında dışarı çıkar ve kendiliğinden içeri döner. 3. evrede dışarı çıkan meme elle içeri itilir. 4. evrede ise hemoroid memesi sürekli dışarıda kalır ve içeri itilemeyebilir.

Evre arttıkça kanama, sarkma, akıntı, kaşıntı, temizlik zorluğu ve ağrı gibi şikâyetler daha belirgin hâle gelebilir. Erken evrelerde beslenme, kabızlık kontrolü, ilaçlar ve ameliyatsız yöntemler yeterli olabilirken, ileri evrelerde cerrahi tedavi seçenekleri daha sık gündeme gelir.

Ancak hemoroid evresi yalnızca hastanın tarifine göre kesinleştirilmemelidir. Dışarı çıkan her meme hemoroid değildir; makattan kanama da her zaman hemoroid kaynaklı olmayabilir. Bu nedenle doğru evreleme ve doğru tedavi için muayene gerekir.