Dış Hemoroid
Dış hemoroid, makatın dış kısmında, deriyle kaplı bölgede oluşan hemoroid türüdür. Halk arasında “dış basur” olarak da bilinir. İç hemoroidden farklı olarak dış hemoroid çoğu zaman makat kenarında ele gelen şişlik, hassasiyet, ağrı, kaşıntı veya otururken rahatsızlık hissiyle fark edilir.
Dış hemoroid her zaman kanama yapmaz. Bazı hastalarda temel belirti makat kenarında ele gelen yumuşak veya sert şişliktir. Bazı hastalarda ise dış hemoroid içinde pıhtı oluşur. Bu duruma tromboze dış hemoroid denir. Tromboze dış hemoroid ani başlayan şiddetli ağrı, morumsu şişlik ve oturamama gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.
Dış hemoroid, hastalar tarafından genellikle “makatta meme”, “makat kenarında şişlik”, “basur memesi” veya “makatta nohut gibi sertlik” şeklinde tarif edilir. Ancak makat çevresindeki her şişlik dış hemoroid değildir. Anal fissüre bağlı deri çıkıntısı, perianal apse, anal fistül, cilt lezyonları veya farklı anorektal hastalıklar da benzer görüntü oluşturabilir.
Bu nedenle dış hemoroid tanısı yalnızca hastanın ele gelen şişliği tarif etmesiyle konulmamalıdır. Şişliğin yeri, ağrı düzeyi, rengi, kanama olup olmadığı, akıntı varlığı ve eşlik eden dışkılama şikâyetleri birlikte değerlendirilmelidir.
Dış Hemoroid Nedir?
Dış hemoroid, makat açıklığının dış kısmında bulunan damar yapılarının genişlemesi, şişmesi veya pıhtılaşmasıyla ortaya çıkan hemoroid türüdür. İç hemoroid makat kanalının iç kısmında gelişirken, dış hemoroid makat kenarında ve dışarıdan fark edilebilen bölgede oluşur.
Dış hemoroidin bulunduğu bölge ağrı duyusu açısından daha hassastır. Bu nedenle dış hemoroidde ağrı, hassasiyet ve otururken rahatsızlık iç hemoroide göre daha belirgin olabilir. Özellikle pıhtı oluştuğunda ağrı ani ve şiddetli başlayabilir.
Bazı dış hemoroidler uzun süre belirgin ağrı yapmadan küçük deri çıkıntısı veya şişlik şeklinde kalabilir. Bazıları ise kabızlık, ıkınma, uzun süre oturma, ağır kaldırma veya ishal sonrası büyüyerek ağrılı hâle gelebilir.
Dış Hemoroid Neden Olur?
Dış hemoroid genellikle makat çevresindeki damarlar üzerinde basınç artmasıyla gelişir. Bu basınç artışı damarların genişlemesine, şişmesine ve bazı durumlarda pıhtılaşmasına yol açabilir.
Dış hemoroide zemin hazırlayan başlıca faktörler şunlardır:
Kronik kabızlık
Uzun süre ıkınma
Tuvalette uzun süre oturma
Liften fakir beslenme
Yetersiz su tüketimi
Hareketsiz yaşam
Uzun süre oturarak çalışma
Gebelik
Doğum
Fazla kilo
Ağır kaldırma
Kronik ishal
Makat bölgesinde tahriş
Daha önce geçirilmiş hemoroid atakları
Ailevi yatkınlık
Kabızlık ve ıkınma dış hemoroid için en önemli tetikleyicilerden biridir. Sert dışkı makat çevresindeki damarlara basınç uygular. Uzun süre ıkınmak ise bu basıncı daha da artırır. Bu durum dış hemoroid şişliğinin belirginleşmesine veya tromboze dış hemoroid gelişmesine neden olabilir.
Dış Hemoroid Belirtileri Nelerdir?
Dış hemoroid belirtileri hastadan hastaya değişebilir. Bazı hastalarda hafif şişlik ve kaşıntı varken, bazı hastalarda ani başlayan şiddetli ağrı ve sert şişlik görülebilir.
Dış hemoroidde görülebilecek başlıca belirtiler şunlardır:
Makat kenarında ele gelen şişlik
Makat çevresinde meme veya çıkıntı hissi
Otururken rahatsızlık
Temizlik sırasında hassasiyet
Makat çevresinde ağrı
Kaşıntı ve yanma
Şişlik üzerinde gerginlik hissi
Morumsu veya mavimsi renk değişikliği
Dışkılama sırasında ağrı
İç çamaşırda lekelenme
Tahrişe bağlı hafif kanama
Tromboz varsa ani ve şiddetli ağrı
Dış hemoroidde kanama, iç hemoroide göre daha az tipiktir. Kanama genellikle tahriş, sürtünme, çatlama veya eşlik eden başka bir makat hastalığına bağlı olabilir. Bu nedenle dış hemoroidi olan hastada kanama varsa, kanamanın gerçekten dış hemoroid kaynaklı olup olmadığı değerlendirilmelidir.
Dış Hemoroid Ağrısı Nasıl Olur?
Dış hemoroid ağrısı genellikle makat kenarında baskı, yanma, batma, hassasiyet veya zonklama şeklinde hissedilebilir. Ağrı otururken, yürürken, tuvalet sonrası temizlik yaparken veya dışkılama sırasında artabilir.
Dış hemoroidde ağrının şiddeti, hemoroidin büyüklüğüne ve pıhtı gelişip gelişmediğine bağlıdır. Küçük dış hemoroidlerde yalnızca hafif rahatsızlık olabilir. Tromboze dış hemoroidde ise ağrı aniden başlar ve oldukça şiddetli olabilir.
Şiddetli ağrı, ateş, kötü kokulu akıntı veya hızla büyüyen kızarık şişlik varsa tablo yalnızca dış hemoroid olmayabilir. Bu durumda perianal apse gibi acil değerlendirme gerektiren hastalıklar da düşünülmelidir.
Tromboze Dış Hemoroid Nedir?
Tromboze dış hemoroid, dış hemoroid içinde kan pıhtısı oluşmasıdır. Bu durumda makat kenarında genellikle ani başlayan, sert, ağrılı ve morumsu bir şişlik ortaya çıkar. Hasta çoğu zaman “birdenbire makatta sert bir meme çıktı” veya “oturamıyorum” şeklinde tarif eder.
Tromboze dış hemoroidin tipik özellikleri şunlardır:
Ani başlayan şiddetli ağrı
Makat kenarında sert şişlik
Mor, mavi veya koyu renkli görünüm
Otururken belirgin rahatsızlık
Temizlik sırasında hassasiyet
Şişliğin gergin ve ağrılı olması
Bazı hastalarda şişliğin üzerinde kanama veya açılma
Tromboze dış hemoroid bazı hastalarda zamanla küçülebilir. Ancak ağrının şiddeti, şişliğin büyüklüğü ve başvuru zamanı tedavi yaklaşımını etkiler. Erken dönemde çok şiddetli ağrı varsa bazı hastalarda cerrahi müdahale düşünülebilir. Daha geç dönemde ise medikal takip ve destek tedavileri ön planda olabilir.
Dış Hemoroid Kanar mı?
Dış hemoroid kanama yapabilir; ancak kanama dış hemoroidin en tipik belirtisi değildir. Dış hemoroidde daha çok ağrı, şişlik, hassasiyet ve pıhtılaşma ön plandadır. Kanama genellikle şişliğin tahriş olması, yüzeyde çatlama gelişmesi veya tromboze dış hemoroidin üzerinin açılmasıyla oluşabilir.
Buna karşılık parlak kırmızı, dışkılama ile ilişkili, tekrarlayan kanama daha çok iç hemoroid düşündürebilir. Ancak makattan gelen kan yalnızca hemoroidle açıklanmamalıdır. Anal fissür, polipler, iltihabi bağırsak hastalıkları ve kalın bağırsakla ilgili ciddi hastalıklar da kanama yapabilir.
Bu nedenle dış hemoroidi olan bir hastada kanama varsa, kanamanın kaynağı muayene ile netleştirilmelidir.
Dış Hemoroid Memesi Nedir?
Dış hemoroid memesi, makat kenarında ele gelen şişlik veya çıkıntı için halk arasında kullanılan bir ifadedir. Bu meme yumuşak, hassas, sert, ağrılı veya pıhtılı olabilir. Bazı dış hemoroid memeleri atak sonrası küçülürken bölgede deri katlantısı kalabilir.
Ancak makat kenarında ele gelen her meme dış hemoroid değildir. Sarkmış iç hemoroid, anal fissüre bağlı bekçi meme, fistül dış ağzı, perianal apse şişliği veya cilt lezyonları da hasta tarafından “basur memesi” gibi algılanabilir.
Bu ayrım özellikle tedavi seçimi açısından önemlidir. Çünkü dış hemoroid memesi için uygulanacak yaklaşım ile sarkmış iç hemoroid veya apse tedavisi aynı değildir.
Dış Hemoroid Nasıl Anlaşılır?
Dış hemoroid çoğu zaman makat çevresinin gözle muayenesiyle anlaşılabilir. Makat kenarında şişlik, hassasiyet, renk değişikliği, pıhtılı görünüm veya deri çıkıntısı fark edilebilir. Ancak kesin değerlendirme için hastanın şikâyetleri ve muayene bulguları birlikte ele alınmalıdır.
Dış hemoroid değerlendirmesinde şu noktalar önemlidir:
Şişliğin ne zamandır olduğu
Ağrının ani mi yavaş mı başladığı
Şişliğin sert mi yumuşak mı olduğu
Morarma veya renk değişikliği olup olmadığı
Kanama varlığı
Akıntı veya kötü koku olup olmadığı
Ateş olup olmadığı
Dışkılama sırasında cam kesiği tarzı ağrı olup olmadığı
İç hemoroid sarkması eşlik edip etmediği
Gerekli durumlarda parmakla rektal muayene, anoskopi veya ek değerlendirmeler yapılabilir. Çünkü dış hemoroid ile birlikte iç hemoroid, anal fissür veya başka anorektal hastalıklar da bulunabilir.
Dış Hemoroid ile İç Hemoroid Arasındaki Fark
Dış hemoroid ve iç hemoroid, hemoroid hastalığının farklı yerleşim biçimleridir. Dış hemoroid makatın dış kenarında oluşur ve çoğunlukla dışarıdan fark edilir. İç hemoroid ise makat kanalının iç kısmında gelişir ve erken evrede dışarıdan görülmeyebilir.
Dış hemoroidde daha çok ağrı, şişlik, hassasiyet ve pıhtılaşma ön plandadır. İç hemoroidde ise ağrısız parlak kırmızı kanama, dışkılama sırasında dışarı çıkan meme, akıntı ve kaşıntı daha sık görülür.
Ancak hasta açısından bu ayrım her zaman kolay değildir. Çünkü sarkmış iç hemoroid dışarıdan meme gibi hissedilebilir. Aynı hastada hem iç hem dış hemoroid birlikte de olabilir. Bu duruma mikst hemoroid denir.
Dış Hemoroid Nasıl Geçer?
Dış hemoroidin nasıl geçeceği; şişliğin büyüklüğüne, ağrının şiddetine, pıhtı olup olmadığına, kanama durumuna ve eşlik eden hastalıklara göre değişir. Hafif dış hemoroid şikâyetleri bazı hastalarda yaşam tarzı düzenlemeleri ve medikal tedaviyle azalabilir. Ancak tromboze, büyük veya sık tekrarlayan dış hemoroidlerde farklı tedavi seçenekleri gerekebilir.
Dış hemoroid tedavisinde şu yaklaşımlar değerlendirilebilir:
Kabızlığın giderilmesi
Lifli beslenme
Bol su tüketimi
Tuvalette uzun süre kalmama
Ikınmanın azaltılması
Sıcak oturma banyosu
Ağrı ve ödemi azaltmaya yönelik ilaçlar
Bölgesel kremler
Tromboze dış hemoroidde seçilmiş cerrahi müdahale
Büyük ve rahatsızlık veren dış pakelerde cerrahi tedavi
Dış hemoroidde tedavi, yalnızca şişliği küçültmeye yönelik düşünülmemelidir. Şişliğe neden olan kabızlık, ıkınma ve basınç faktörleri de düzeltilmelidir.
Dış Hemoroid Evde Geçer mi?
Hafif dış hemoroid şikâyetleri bazı hastalarda evde alınan önlemlerle azalabilir. Özellikle ağrı hafifse, şişlik küçükse, ateş veya akıntı yoksa ve pıhtılaşma belirgin değilse destek tedavileriyle rahatlama sağlanabilir.
Evde uygulanabilecek temel destekler şunlardır:
Bol su içmek
Liften zengin beslenmek
Kabızlığı önlemek
Tuvalette uzun süre kalmamak
Ikınmamak
Dışkılama ihtiyacını ertelememek
Sıcak oturma banyosu yapmak
Doktor önerisi olmadan uzun süre krem kullanmamak
Bölgeyi aşırı temizleyerek tahriş etmemek
Uzun süre sert zeminde oturmaktan kaçınmak
Ancak evde bakım her dış hemoroid için yeterli değildir. Şiddetli ağrı, hızla büyüyen şişlik, morarma, kanama, ateş veya kötü kokulu akıntı varsa tıbbi değerlendirme gerekir.
Dış Hemoroid Kremle Geçer mi?
Dış hemoroid için kullanılan kremler ağrı, kaşıntı, yanma, ödem ve tahrişi azaltmaya yardımcı olabilir. Ancak krem dış hemoroid memesini her zaman tamamen ortadan kaldırmaz. Özellikle büyük dış pakeler, deri fazlalıkları veya tromboze dış hemoroidlerde krem yalnızca geçici rahatlama sağlayabilir.
Krem ve pomadların uzun süre kontrolsüz kullanılması doğru değildir. Bazı ürünler ciltte incelme, tahriş, hassasiyet veya alerjik reaksiyon oluşturabilir. Bu nedenle tekrarlayan dış hemoroid şikâyetlerinde yalnızca kremle uzun süre beklemek yerine muayene olunmalıdır.
Dış Hemoroid Patlar mı?
Hastaların “dış hemoroid patladı” diye tarif ettiği durum genellikle tromboze dış hemoroidin üzerindeki derinin açılması veya tahrişe bağlı kanama ile ilişkili olabilir. Bu durumda şişlikten kan gelebilir ve hasta geçici rahatlama hissedebilir.
Ancak dış hemoroidi evde sıkmak, delmek, kesmek veya patlatmaya çalışmak tehlikelidir. Enfeksiyon, yoğun kanama, yara sorunu ve ağrının artması gibi durumlar gelişebilir.
Dış hemoroid üzerinde açılma, kanama veya kötü kokulu akıntı varsa hekim değerlendirmesi gerekir.
Dış Hemoroid Ameliyatsız Tedavi Edilir mi?
Dış hemoroid bazı hastalarda ameliyatsız yöntemlerle yönetilebilir. Hafif şişlik, kaşıntı, yanma ve rahatsızlık durumlarında kabızlık kontrolü, sıcak oturma banyosu, medikal tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri yeterli olabilir.
Ancak dış hemoroid, iç hemoroidde kullanılan lastik bant ligasyonu, skleroterapi veya infrared koagülasyon gibi yöntemler açısından farklı değerlendirilir. Bu yöntemler genellikle iç hemoroidlerde kullanılır. Dış hemoroid bölgesi ağrıya daha duyarlı olduğu için dış hemoroidde tedavi yaklaşımı farklıdır.
Büyük dış pakeler, tromboze dış hemoroid, sık tekrarlayan ağrılı ataklar veya temizlik zorluğu oluşturan deri fazlalıkları varsa cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.
Dış Hemoroid Ameliyatı Ne Zaman Gerekir?
Dış hemoroid ameliyatı her hastada gerekmez. Ancak bazı durumlarda cerrahi müdahale daha doğru seçenek olabilir. Özellikle büyük, ağrılı, sık tekrarlayan veya günlük yaşamı etkileyen dış hemoroidlerde ameliyat değerlendirilebilir.
Dış hemoroid ameliyatının gündeme gelebileceği durumlar şunlardır:
Şiddetli ağrı yapan tromboze dış hemoroid
Büyük dış hemoroid pakeleri
Sık tekrarlayan dış hemoroid atakları
Temizlik zorluğu oluşturan deri fazlalıkları
Oturmayı ve hareketi zorlaştıran şişlik
Medikal tedaviye rağmen düzelmeyen şikâyetler
İç hemoroid ile birlikte mikst hemoroid varlığı
Kanama ve tahrişin sık tekrarlaması
Cerrahi karar hastanın şikâyetine, muayene bulgusuna, şişliğin süresine ve eşlik eden hastalıklara göre verilmelidir.
Dış Hemoroid ile Anal Fissür Karışır mı?
Evet, dış hemoroid ile anal fissür karışabilir. Anal fissür, makat çatlağıdır ve genellikle dışkılama sırasında cam kesiği veya bıçak keser tarzda ağrı yapar. Ağrı dışkılama sonrası uzun süre devam edebilir. Fissürün dış kısmında bekçi meme adı verilen deri çıkıntısı oluşabilir ve bu çıkıntı dış hemoroid sanılabilir.
Dış hemoroidde ise makat kenarında şişlik, hassasiyet ve özellikle tromboz varsa ani ağrı ön plandadır. Ancak iki hastalık aynı kişide birlikte de bulunabilir. Bu nedenle yalnızca ele gelen memeye bakarak karar vermek doğru değildir.
Dış Hemoroid ile Perianal Apse Karışır mı?
Dış hemoroid ile perianal apse bazı hastalarda karışabilir. Perianal apse, makat çevresinde iltihaplı birikimdir ve genellikle acil değerlendirme gerektirir. Şiddetli zonklayıcı ağrı, ateş, kızarıklık, hassas şişlik ve kötü kokulu akıntı gibi belirtilerle ortaya çıkabilir.
Dış hemoroidde ağrı olabilir; ancak ateş, kötü kokulu akıntı ve hızla büyüyen kızarık şişlik varsa perianal apse ihtimali düşünülmelidir. Bu durumda evde krem sürerek beklemek doğru değildir.
Dış Hemoroid Ne Zaman Tehlikeli Olabilir?
Dış hemoroid çoğu zaman yönetilebilir bir durumdur; ancak bazı belirtiler varsa gecikmeden değerlendirme gerekir. Özellikle şiddetli ağrı, ateş, akıntı veya yoğun kanama gibi bulgular basit dış hemoroid atağı dışında bir tabloyu düşündürebilir.
Aşağıdaki durumlarda doktora başvurulmalıdır:
Şiddetli ve ani başlayan makat ağrısı
Makat kenarında hızla büyüyen şişlik
Morumsu, sert ve çok ağrılı kitle
Ateş
Kötü kokulu akıntı
Yoğun kanama
Baş dönmesi veya halsizlik
Dışkılama alışkanlığında değişiklik
Evde bakıma rağmen geçmeyen ağrı
Sık tekrarlayan dış hemoroid atakları
Şişliğin giderek büyümesi
Bu belirtiler tromboze dış hemoroid, perianal apse veya farklı anorektal hastalıklarla ilişkili olabilir.
Dış Hemoroid Tekrarlar mı?
Dış hemoroid tedavi edildikten veya şikâyetler azaldıktan sonra tekrar edebilir. Özellikle kabızlık, ıkınma, uzun süre oturma, hareketsizlik ve liften fakir beslenme devam ederse dış hemoroid atakları yeniden oluşabilir.
Tekrar riskini azaltmak için şu alışkanlıklar önemlidir:
Liften zengin beslenmek
Yeterli su içmek
Kabızlığı önlemek
Tuvalette uzun süre kalmamak
Ikınmamak
Dışkılama ihtiyacını ertelememek
Düzenli hareket etmek
Uzun süre hareketsiz oturmaktan kaçınmak
Makat bölgesini tahriş edecek aşırı temizlikten kaçınmak
Kontrol muayenesini ihmal etmemek
Dış hemoroid tekrarını önlemek için yalnızca mevcut şişliği geçirmek yeterli değildir. Altta yatan basınç ve dışkılama sorunlarının da düzeltilmesi gerekir.
Değerlendirme
Dış hemoroid, makat kenarında oluşan ve genellikle ele gelen şişlik, ağrı, hassasiyet, kaşıntı veya otururken rahatsızlıkla fark edilen hemoroid türüdür. İç hemoroidden farklı olarak dış hemoroidde ağrı ve şişlik daha ön plandadır. Özellikle pıhtı oluştuğunda tromboze dış hemoroid gelişebilir ve ani başlayan şiddetli ağrıya yol açabilir.
Dış hemoroid bazı hastalarda yaşam tarzı düzenlemeleri, kabızlık kontrolü, sıcak oturma banyosu ve medikal tedaviyle rahatlayabilir. Ancak büyük dış pakeler, tromboze hemoroid, sık tekrarlayan ağrılı ataklar veya temizlik zorluğu oluşturan deri fazlalıkları varsa cerrahi seçenekler gündeme gelebilir.
Makat kenarında ele gelen her şişlik dış hemoroid değildir. Anal fissür, perianal apse, anal fistül ve farklı cilt lezyonları benzer belirtiler verebilir. Bu nedenle şiddetli ağrı, ateş, akıntı, yoğun kanama veya geçmeyen şişlik varsa tanı muayene ile netleştirilmelidir.
